Manavgat Nehri; Toroslar’da doğarak Antalya’da Akdeniz’e dökülen nehirdir. Uzunluğu 93 km olup Batı Toros sıradağları arasından doğan kolların birleşmesiyle oluşmaktadır. Güneybatıya yönelerek dar ve dik yamaçlı kanyonlar arasından geçer, ünlü Manavgat Şelalesi’ni meydana getirir ve Manavgat ilçe merkezinin doğusunda alüvyal bir kıyı ovasından denize dökülür. Antik dönemde “Melas” adıyla bilinen akarsu, Side’nin su ihtiyacını karşılamıştır. Türkiye’nin akım rejimi en düzenli nehridir. Üzerinde iki adet baraj inşa edilmiş olup (Oymapınar Barajı ve Manavgat Barajı) enerji üretimine büyük katkılar sağlamaktadır. Dünyanın en büyük yeraltı nehirlerinden Dumanlı 1 ve Dumanlı 2, Manavgat Irmağı’nı beslemektedir.
Manavgat yakınlarında Antalya Körfezi’ne dökülen, 93 km boyunda bir çay olduğu hâlde sularının bolluğu ve gür akışı sebebiyle buna “Manavgat Irmağı” denir. Batı Toroslar’da, doruğu 2.120 m yükseklik gösteren Şeytan Dağı’nın yamaçlarından doğan kaynakların birleşmesiyle ortaya çıktıktan sonra Akdeniz’e ulaşan bir sudur. Önceleri adı Şahap Deresi olan Manavgat Çayı, yukarı kesiminde kuzeybatı-güneydoğu yönlüdür; sonra bir dirsekle güneybatıya döner. Torosları dar ve derin boğazlardan akarak geçer. Bilimsel adı kanyon olan bu boğazlara Toroslarda yaşayan insanlar “kapız” adını vermiştir. Yeryüzündeki su toplama alanı hiç de geniş görünmeyen bu akarsuyun yeraltı beslenmeleri bakımından gerçek bir ırmak değerinde bulunduğu ve yer üstü ile yeraltı beslenmeleri bakımından yağış alanının birkaç bin km²yi bulduğu özel bir durumu vardır. Dereler hâlindeki kolları önemli yer tutmayan Manavgat Irmağı; kalın kalker tabakalarından bir yapı gösteren bir bölgede dibe inen suların gür kaynaklar hâlinde yer yer yüze çıkarak beslendiği, akım durumu ve seviye oynamaları bakımından düzenli büyük bir akarsudur. Yazları kurak ve sıcak geçen Akdeniz ikliminin bir akarsuyu olarak temmuzdan ekim sonuna kadar yatağından ortalama saniyede 30-65 m³ su geçirir. Normal kabarmalar hâlinde de yatağından saniyede 150-200 m³ su geçer. Karışık bir yapı gösteren ve kalkerlerin çok yer tuttuğu, yeraltı akarsularının yaygın olduğu bir bölgedeki Manavgat Irmağı üzerinde 20 yıldan beri incelemeleri yapılan Oymapınar baraj sahası, bu bakımdan birçok araştırmacıyı derinden uğraştırmıştır. 1964-2014 yılları arasında 245 m kotunda yapılan ölçümlerde ortalama debi 52 m³/sn. olarak tespit edilmiştir.
Oymapınar yakınlarında engebe azalır; buradaki vadiyi Oymapınar Baraj Gölü kaplamıştır. 1984 yılında hizmete giren baraj, oluşturduğu gölle Türkiye’nin en güzel karstik kaynakları olan Dumanlı Pınarları’nı sular altında bırakmıştır. Oymapınar Baraj Gölü 500 hektar genişliğindedir. Manavgat Çayı üzerinde daha da aşağıda Manavgat Barajı ve Hidroelektrik Santrali yapılmıştır. 1987’de hizmete giren bu barajın ardında 8,60 km² genişliğinde yapay bir göl oluşmuştur. Barajın su toplama hacmi ise 89 milyon m³tür.
Manavgat Irmağı’nın başlangıç yeri, Beyşehir Gölü’nün 30 km güneyindeki 2.400 m rakımlı Akdağ’dır. Ancak bu başlangıç kesiminde suların çoğunlukla dibe sızdığı bir dere görünüşündedir. Buradan 10-15 km güneyden itibaren her biri 5-10 değirmeni döndürecek kadar gür karstik akarsular bu suya katılmaya başlar; burada bir çay görünüşü ile akan su, birbiri ardınca uzanan dar ve derin sarp yamaçlı vadilerden geçer. Ancak çok sayıdaki bu gür kaynakların suları ile kabaran Manavgat Çayı, yolu boyunca kalker arazide sızmalara uğrayarak önemli miktarda su kaybeder; burada suları yazın azalır, hatta Akseki ile İbradı arasına düşen kesiminde Süzekkaya denilen yerde su dibe batar. Tekrar yüze çıkan su, kısa bir mesafeden sonra gür kaynaklarla beslenir. Bu kaynakların Gembos Ovası’ndan dibe sızmış sular olduğu sanılmaktadır. Birkaç yüz metre aşağıda, 20 m kadar yüksekliği olan bir şelaleden düşer; bu arada güçlü dere ve kaynaklar da alır, dar vadilerden geçer, daha aşağıda yine heybetli çağlayanlar yapar. Nadir bulunan manzaralar arasında olan bu düşüş yerinde birer havuzu andıran oyuklar belirmiştir. Buralardan aşağılara doğru kilometrelerce uzunlukta, pek derin, yer yer son derece daralmış sarp kayalar arasında köpüklenerek ve çağlayanlar yaparak akar. Buralardan sonra Manavgat Çayı tam bir ırmak görünüşü almış bulunur. Aşağı kesiminin başlangıcındaki Oymapınar köyünden aşağıda, Manavgat kasabasının kuzeyinde ünlü Manavgat çağlayanlarından düşerek bol suları ile denize ulaşır. Irmak burada sakin akar; motor büyüklüğündeki su taşıtları, kıyıdan 7 km içerideki Manavgat kasabasına kadar işler.
Manavgat Nehri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
T.C. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
T.C. Devlet Su İşleri 13. Bölge Müdürlüğü
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Kaynakça:
Manavgat Nehri. (2026, 10 Eylül). Vikipedi: Özgür Ansiklopedi. tr.wikipedia.org
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2018)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
