Kargı Han; Antalya ili, Manavgat ilçesi sınırları içerisinde, Beydiğin Mahallesi’nin 2,5 kilometre kuzeydoğusunda, Antalya-Konya Kervan Yolu üzerinde, Kargı Çayı’nın doğu kenarında vadi yamacının başlangıcına 1237-1246 yılları arasında Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev tarafından yaptırılmış bir kervansaraydır. Kitabesi günümüze ulaşmayan yapının planı Kırkgöz Han’a benzemektedir. Yapı, kuzey-güney istikametinde uzanmakta ve kareye yakın bir plan göstermektedir.
Ortası avlulu plan tipinde olan Kargı Han’ın dış ölçüleri 48 x 50 m, avlunun ölçüleri ise 27,10 x 29,40 m’dir. Han, bütünüyle sağlam ve onarılabilecek durumdadır. Taçkapı oldukça sade yapılmış olup kitabesi mevcut değildir. Basık kapı kemerinin üzerinde dilimli kemer şeklinde küçük bir niş mevcut ise de bunun kitabe yeri olduğunu kanıtlayacak bir iz yok değildir. Hanın batı cephesinde üç, kuzeyinde altı, doğu cephesinde üç ve kuzeybatı cephesinde bir olmak üzere toplam on üç paye beden duvarlarını desteklemektedir. Hanın sivri tonozlu girişinden avluya geçilmektedir. Avlunun büyük ve muntazam taşlarla döşeli tabanı bugün dahi pırıl pırıl durmaktadır.
Açık avlu ve kapalı mekâna sahip han, karma plana sahiptir. Kuzey-güney yönünde gelişim gösteren yapı; avlu ve kapalı bölümü ile kareye yakın bir plana sahiptir. Giriş eyvanından geçilerek ulaşılan avlunun doğusunda sivri beşik tonoz örtülü odalar, batı kanadında revaklar ve güneyde de dört eyvan ile giriş eyvanının doğusunda, girişi kuzeye bakan bir oda yer alır. Kapalı bölümün güney cephesinde ana eksende yer alan açıklık iç kısma geçit vermektedir. Doğu-batı doğrultusunda gelişim gösteren kapalı bölüm, aynı doğrultuda uzanan kemerlerle iki sahna ayrılmıştır. Avlu, kuzeybatı köşesinde tek prizmatik payanda ile desteklenirken kapalı bölüm dört yönden payandalarla desteklenmiştir.
Avlu mekânının doğu duvarı boyunca uzanan odalardan kapalı mekâna bitişik olanı mescit olarak düzenlenmiştir. Bu cephedeki odaların sivri kemerli kapıları, düz blok taş lento ve sövelere sahiptir. İki sıra kemerli revakların ve avlunun zemini taşla döşenmiştir. Günümüzde taş döşeme avlunun genelinde görülürken revakların bulunduğu noktada taş döşeme daha iyi durumdadır. Ayrıca revaklı bölümün zemini, avlu zemininden biraz daha yüksek tutulmuştur. Güney cephede yer alan eyvanlardan giriş eyvanı diğerlerinden daha yüksek tutularak vurgulanmıştır. Doğu-batı doğrultusunda uzanan sivri kemerlerle iki sahna ayrılan kapalı bölüm; tonozlarda açılan kare açıklıklarla, doğu, batı ve güney beden duvarlarında yer alan mazgal pencerelerle aydınlatılmaktadır. Mekâna girişten hemen sonra birkaç basamakla ulaşılan seki sistemi günümüze ulaşmıştır. Kapalı mekânın cephelerindeki mazgal pencereler, iç mekânda sivri kemerli pencerelere dönüşmektedir.
Hanın cephelerinde taçkapı ve payandalar haricinde farklı bir düzenlemeye rastlanmaz. Diğer taraftan avlu kısmında tek bir payanda olmasına rağmen kapalı bölüm dört yönde payandalarla desteklenmiştir. Özellikle de kapalı bölümün güney cephesinde, diğerlerine oranla çok daha fazla payanda kullanılmıştır. Avlu kuzey cephesinde bulunan dışa taşkın taçkapı, bulunduğu cephenin odak noktasıdır. Kapalı mekânın avluya bakan cephesinde, iki payanda arasına konumlandırılmış kaval silme ile üç yönden çevrelenen taçkapı, avlu taçkapısına kıyasla oldukça basit kalmaktadır.
Yapının farklı noktalarında farklı malzemelere yer verilmiştir. Hanın beden duvarlarında farklı boyutlarda kesme taşlar ve moloz taş birlikte kullanılmıştır. Taçkapılarda ve kemerlerde düzgün kesme taş kullanılmışken örtü sisteminde moloz taş tercih edilmiştir. Avlunun doğu duvarı boyunca yerleştirilen odaların kapılarında lento ve söve olarak blok taşlar kullanılmıştır.
Avlu taçkapısında ve kapalı mekânın kapısında rastlanan profiller ile avlu taçkapısının basık kemeri üzerinde üç dilimli sathi bir niş haricinde süsleme unsuruna rastlanmaz. Diğer taraftan tam olarak süsleme programına dâhil edilemese de bahsedilmesi gerekli olan unsur, handaki sgraffito tekniğiyle yapılan çeşitli duvar resimleridir. Hanın mescidi olarak kullanılan hücrede mihrabın etrafında görülen çeşitli motifler oldukça ilgi çekicidir. Bu motifler arasında dikkat çekenler; Mühr-ü Süleymanlar, bir gemi, insan ve hayvan motifleridir.
Uzun zamandan beri bakımsız duran yapı genel olarak iyi durumdadır. Günümüzde yapıya zarar veren unsur, beden duvarlarında yetişen çeşitli bitkilerdir. 1986 yılında yapıyı ziyaret eden Prof. Ataman Demir, yapının büyük bir bölümünün çeşitli bitkilerce kaplandığını fotoğraflamıştır. Örtü sistemi ve beden duvarları her ne kadar iyi olsa da yapı onarıma muhtaçtır. İnşa kitabesi bulunmayan yapı genel olarak yayınlarda 13. yüzyıla tarihlendirilirken Prof. Ataman Demir, hanın Kırkgöz Hanı ile benzer plana sahip olmasından yola çıkarak Kargı Hanı’nın II. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde inşa edilmiş olabileceğini belirtmiştir.
Kargı Han, 1983 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescillenerek koruma altına alınmıştır.
Kargı Han Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü
T.C. Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Eren, Naci ve Mete Kırmızı. (2003). Antalya Kültür Envanteri. Antalya: T.C. Antalya Valiliği.
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2018)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
