Manavgat Köprüsü; Antalya ili, Manavgat ilçesi sınırları içerisinde, Manavgat’ın iki yakasını birbirine bağlamak amacıyla erken Cumhuriyet Dönemi’nde, 1930 yılında Manavgat Nehri üzerine inşa edilmiş çelik bir köprüdür. Manavgat Köprüsü, şehir merkezinde bulunmakta ve şehrin iki yakasını buluşturmaktadır. Yapıldığı dönemde köprü, bölgedeki ulaşımı büyük ölçüde kolaylaştırmış; Manavgat ile çevre köyler arasındaki bağlantıyı güçlendirmiştir. Ayrıca köprü, bölge halkı için bir araya gelme noktası olmuş ve zamanla önemli bir sembol hâline gelmiştir. Manavgat halkı tarafından “Sarı Köprü” adıyla bilinen yapının bu isimle anılmasının sebebi ise korkuluklarında ve aydınlatma direklerinde kullanılan sarı boyadır. Bu özellik köprüye hem estetik bir kimlik kazandırmış hem de halk arasında bilinirliğini artırmıştır. 2008 yılından sonra gri renge boyanan köprü; 2018-2019 yıllarında Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen restorasyon ve güçlendirme çalışmaları sonrasında yeniden sarı renge boyanmıştır.
Manavgat Köprüsü, şehrin gelişmesinde çok önemli bir rol oynamıştır. Bu köprü açılmadan önce Manavgat’ın iki yakasını birleştiren ahşap bir köprü bulunmaktaysa da 1917 yılında bu köprü yanmış ve burada bulunan askerlik şubesi tarafından köprünün tamir edilmesi İstanbul’dan pek çok kez istenmiştir. Ancak 1930 yılına gelene kadar herhangi bir girişimin olmadığı görülmektedir. Bu süre zarfında Çarşamba ile Turşamba arasında ulaşım sandallar aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Köprünün ayaklarının yapıldığı 1931 senesinde, köprünün Antalya ayağının olduğu yerde herhangi bir yapılaşma görülmemektedir. Bu döneme kadar ağırlıklı olarak nehrin tek bir tarafında gelişen şehir, köprünün yapımıyla karşı kıyıya doğru ilerlemeye başlamış ve 1980’lerden itibaren köprü şehir merkezinde kalmıştır.
1930 yılında ayaklarının ve her iki taraftaki betonarme yan gözlerinin yapımı İzmirli müteahhit Hayri Bey’e ihale edilen köprünün üst yapı ihalesi de aynı yıl yapılmıştır. İhaleye Deutz-Humboldt, Fried Krupp, Kölsch und Fölzer şirketleri katılmış; ancak 142 tonluk çelik aksamın imalatı işi, tonu 180 dolardan Ali Nuri ve Şeriki Ömer Lütfi tarafından temsil edilen Alman Flender firması tarafından alınmıştır. Flender firması, daha önce Devlet Demiryollarına da benzer işler yapan, Türkiye’de bilinen bir şirkettir. Köprü gövdesini oluşturan çelik elemanlar Avrupa’da üretilmiş, gemiyle Alanya üzerinden Manavgat’a getirilmiş ve yerinde yabancı uzmanlar tarafından birleştirilmiştir.
Köprü mevkisi denize yakın olduğundan su derinliği 5 metreye varmaktadır. Bu kadar derinlikte su içinde ayak inşasının pahalı olacağı düşünülerek orta göz için 60 m açıklığa lüzum görülmüştür. Bir tarafta zemin konglomera cinsinden kaya olmakla beraber diğer tarafta çürük ve yumuşaktır. Bu cihetle; ayak inşasındaki müşküller, açıklığın fazlalığı ve aynı zamanda demirlerin köprü mevkisine kadar naklindeki kolaylık nazarıitibara alınarak orta göz için demir üst yapı tercih edilmiştir. Projesinde yan taraflarda ayrıca betonarme onar metre açıklığında birer göz inşası nazarıitibara alınmıştır. Fakat kenar ayaklar yapıldıktan ve Antalya ciheti orta ayak kesonu indirildikten sonra Alaiye ciheti orta ayağının temeli kazılırken kayanın, ayağın emniyetini tehlikeye düşürecek derecede çatlak olduğu görüldüğünden orta ayakların bir buçuk metre kadar Antalya cihetine kaydırılmasına mecburiyet hasıl olmuştur. Antalya cihetindeki orta ayağın bu yeni vaziyette inşası, 4.00 metre derinliğe kadar inmiş olan kesonun terk edilerek yeniden ahşap palplanş çakılmasıyla temelin kazılmasını icap ettirmiştir. Zemin 3,5 m derinliğe kadar hafredildikten sonra ahşap kazıklar çakılmış ve temel bunlar üzerine istinat ettirilmiştir. Orta göz döşemesi, zores demirleri ve bunlar üzerine yapılan betondan mürekkeptir. Döşeme, bir santim kalınlığında asfalt tabakasıyla tecrit edilmiş ve üzerine muhafaza için 3 cm kalınlığında şap yapılmıştır.
Kârgir aksam inşaatı 9.10.1930 tarihli mukavele ile ihale edilmiş; temellerdeki tadilat dolayısıyla inşaat ancak 8.1.1932 tarihinde tamamlanabilmiştir. Demirlerin montajına 11.12.1931 tarihinde başlanmış; 3.4.1932 tarihinde döşeme ve şosesi de bitirilerek köprü mürura açılmıştır. Köprü, 102.013,83 liraya inşa edilmiştir. Köprü ayağının üzerindeki “T.C.N.V. 1932” yazısı da inşa tarihine işaret etmektedir.
1931 yılında Manavgat Köprüsü’nün inşası esnasında temeller açıldıktan sonra birinin temelinde zeminin tamamen çürük, diğerinde ise çatlak bulunduğu anlaşıldığından bu iki temelde ayakların ve betonarme aksamın tamamlanması için Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün imzası bulunan kararname ile ilave ödenek verilmiştir. Bütün dünyada 1929 Ekonomik Buhranı yaşanırken yeni kurulan bir Cumhuriyet’in büyük bir projeye hemen 1930 yılında başlaması ve gerekince ilave ödenek vermesi, bu projeye verilen önemi göstermektedir. Bilinenin aksine, köprünün açılışına Gazi Mustafa Kemal Atatürk iştirak etmemiştir.
3 Nisan 1932’de kullanıma açıldığı günden itibaren Manavgat’ın kültürel dokusunun bir parçası olarak öne çıkan Manavgat Köprüsü, 1974 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescillenerek koruma altına alınmıştır. Cumhuriyet Dönemi’nin ilk çelik köprüsü olmasıyla özel bir öneme sahip olan yapı, bulunduğu bölgeye uzun yıllar hizmet vermiş; 1974 yılında hemen yanına yapılan betonarme köprü ile işlevini kaybederek yaya köprüsüne dönüştürülmüştür.
Manavgat Köprüsü Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü
T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
T.C. Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Örmecioğlu, H.T., Akan, A.E., Özmen, C., Beeson, S.T. (2011). “Antalya Manavgat Köprüsü’nün Tarihi ve Yapısal Değerlendirmesi”, 2. Köprüler ve Viyadükler Sempozyumu, (ss. 783-791), Eskişehir, Türkiye.
T.C. Nafia Vekâleti (1933). On Senede Türkiye Nafiası 1923-1933. İstanbul: Matbaacılık ve Neşriyat Türk Anonim Şirketi.
Kaynaklardan elde edilen bu bilgiler, yazar Celâl Görgeç tarafından derlenerek hazırlanan köşe yazısından alıntılanmıştır. Manavgat Nehir Gazetesi.
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2018)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
