Limyra (Kırkgöz) Köprüsü; Antalya ili, Finike ilçesi sınırları içerisinde, Limyra’nın 3,2 km doğusunda, MS 3. yüzyılda Roma İmparatorluk Dönemi’nde Alakır (Limyros) Çayı üzerine inşa edilmiş, 33 basık kemerden oluşan 360 metre uzunluğunda bir köprüdür. Halk arasında “Kırkgöz Köprüsü”, “Kırkgöz Kemeri” veya “Alakır Köprüsü” adlarıyla bilinmektedir. Köprü; antik dönemde Limyra’yı Rhodiapolis, Korydalla, Gagae ve Melanippe gibi yerleşimlere bağlayan oldukça önemli bir ulaşım yapısıdır. Kemer örgüleri tuğla, diğer malzemesi taş olan 3,90 m genişliği ve yaklaşık 360 m uzunluğu ile Limyra Köprüsü; İspanya’da bulunan 790 m uzunluğundaki Mérida Roma Köprüsü’nden sonra antik dönemden günümüze ulaşmış en sağlam ve en uzun ikinci Roma İmparatorluk Dönemi köprüsüdür.
Alakır Çayı üzerine kurulmuş olan köprü, Turunçova-Kumluca yolunun yakınında bulunmaktadır. Bölgenin topoğrafik özellikleri; Finike Körfezi’ndeki düz alüvyon topraklara uzanan Toçak Dağı’nın etekleri tarafından belirlenmektedir. Köprü; bu geçiş bölgesinde, dar akarsu yatağının geniş bir ovaya açıldığı ve yağışlı mevsimde meydana gelen taşkınlarda geçişin imkânsızlaştığı yerin biraz kuzeyine kurulmuştur. Köprü doğusunda çakıllı bir alana açılırken batı ucu, muhtemelen taşkınlara karşı korunabilmek için doğrudan yükselen bir kayaya dayanmaktadır. Arazi yapısı nedeniyle güneye doğru meydana gelen keskin dönüş, yolun gerektiğinde kapatılması için son derece uygun bir konum oluşturmuştur. Günümüzde Alakır Çayı, köprünün sadece 3 kemerinin altından akmaktadır.
Limyra (Kırkgöz) Köprüsü, antik dönemde Alakır (Limyros) Çayı üzerinde ulaşımı sağlamaktayken çayın yatak değiştirmesi nedeniyle günümüzde kuru bir arazide, narenciye ağaçlarının arasında yer almaktadır. Hemen hemen yarıya kadar mile gömülmüş olup 3,90 m genişliğinde ve yaklaşık 360 m uzunluğundadır. Ana hatları ile iki sıra dikey tuğla örgüden ibaret 33 basık kemer ve aralarındaki taş dolgudan oluşmuştur. Örgülerde kireç harcı kullanılmıştır. Tuğlalar oldukça yassı görünümde olup 0,05 m kalınlığında, 0,40 m genişliğinde ve 0,56 m uzunluğundadır. Kemer açıklığı 12,45 m, kemer üst noktası ile köprü döşemesi arasındaki yükseklik 0,32 m’dir. Kemer aralarında; altta küçük moloz taş, ortada dört sıra yatay örgü tuğla, üstte yine moloz taştan oluşmuş bir dolgu ile köprü ayakları yapılmıştır. Böylece kemer yüksekliği ile dolgu seviyesi aynı düzeye getirilmiş, ardından köprü yüzeyini oluşturan düzgün yüzlü kyklopik taşlar döşenmiştir. Her iki kenarda düzgün aralıklarla bulunan taş çıkıntılar muhtemelen korkuluk için yapılmıştır. Köprünün yol sathında araba izlerine rastlanmamıştır. Köprü tamamen orijinal şeklini koruyarak günümüze ulaşmıştır.
Köprü hakkında antik dönemden kalma bilgiler bulunmamaktadır. Yapının ilk tanımları, Avrupalı seyyahların 19. yüzyılda kaleme aldığı seyahatnamelerde yer almaktadır. Charles Fellows, 1840 yılının Mayıs ayında yaptığı bir seyahatinde köprünün 25 kemeri olduğunu bildirmiştir. Aynı bilgiler, iki yıl sonra köprü hakkında bilgi veren Spratt ve Forbes’te de yer almaktadır. Otto Benndorf’un katılımıyla 1882 yılında araştırmalar yapan Avusturyalı bir heyet, yapıyı Limyra’yı doğusunda bulunan Antalya şehrine bağlayan antik büyük bir yolun unsuru olarak saptamıştır. O tarihte köprüye ait herhangi bir plan ya da eskiz hazırlanmamıştır. Köprünün ilk ve bugüne dek yapılan tek bilimsel ölçümü, Wolfgang W. Wurster ve Joachim Ganzert tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu ölçüm, 1973 yılının Eylül ayında iki gün üst üste yapılmış ve sonraki üç yıl içerisinde tamamlanmıştır. İngiliz mühendis O’Connor, Roma Dönemi’ne ait köprü eserleri hakkında 1993 yılında kaleme aldığı İngilizce çalışmasında DAI raporunu özetleyerek köprünün imar tarihi bakımından olağanüstü önemini vurgulamıştır.
Limyra (Kırkgöz) Köprüsü, 1981 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescillenerek koruma altına alınmıştır. Köprü, bahçecilik ve seracılık yapan yöre halkı tarafından 2025 yılına kadar taşıtlarla aktif olarak kullanılmış olup Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün aldığı karar ile taşıt trafiğine kapatılmıştır.
Limyra (Kırkgöz) Köprüsü Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü
T.C. Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Limyra (Kırkgöz) Köprüsü’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; İsmail Akan Atila, Sabri Aydal ve Edip Özgür tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserden alıntılanmıştır.
Finike Kültür Varlıkları Envanteri’nin belgeleme çalışmalarına katkı sağlayan ve Finike envanterinin oluşturulmasında payı bulunan Finikeli Süleyman Korkut Balcı’ya ve Balcı Ailesine teşekkür ederiz.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
