Naula; Antalya ili, Alanya ilçesi sınırları içerisinde, Antik Kilikya Bölgesi’nin batısında, Alanya’nın yaklaşık 16 kilometre doğusunda, Mahmutlar Mahallesi Örenboyu Mevkisi’nde yer alan ve MS 4. yüzyılda Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde kurulmuş bir liman yerleşimdir. Naula kalıntıları, Mahmutlar Mahallesi’nin kuzeydoğusunda, yaklaşık 33 dönümlük düz bir alan üzerinde, tepenin zirvesi ile yamaçlarında konumlanmış olup surlarla çevrilidir. Günümüzde görülebilen yapı kalıntıları denize yaklaşık 500 metre mesafede bulunmaktadır. Kıyıdan içeride, Cebel-i Reis Dağı’nın yamaçlarında yer alan ve Laertes’in Doğu Roma (Bizans) Dönemi limanı olarak bilinen kent, kaynaklarda “Nauloi” veya “Mylome” adlarıyla da anılmaktadır.
Çevresi birkaç köy evi, muz bahçeleri ve apartmanlarla sınırlanan kentte; iki kilise, bir hamam, kentin çevre duvarlarının bir bölümü, konut yapıları ve işlevleri henüz tanımlanamamış bazı yapılar yer almaktadır. 7.60 ile 30.24 metre kotları arasında bulunan yapılar, kenti çevreleyen sur duvarları içerisinde konumlanmıştır. Bazı yapılar muz bahçeleri içinde kalmış, yıkılmış durumdaki çevre duvarının kimi bölümleri ise köylüler tarafından aynı taşlar kullanılarak tamamlanmıştır. Kaynaklarda Naula’da dokuz kiliseden söz edilmesine karşın, günümüze yalnızca dört kilise ulaşabilmiştir. Ayrıca bir hamam, konut yapıları ile zeytinyağı veya şarap işlikleri kentin sivil işlevli diğer yapıları arasında yer almaktadır.
Kiliseler arasında en büyük boyutlara sahip olan B Kilisesi, bazilika planlı olup doğusunda yarım daire biçimli bir apsise sahiptir. 30.81-33.81 x 18.40 metre ölçülerindeki kilisenin, apsis dâhil toplam uzunluğu 36.70 metredir. Üç nefli olduğu düşünülen yapının üst örtüsü günümüze ulaşamamıştır. Zeminin toprakla dolu olması nedeniyle nefleri ayıran stylobat (sütun tabanı) görülememekle birlikte, doğu duvardaki yıkılmış duvar izleri bu bölünmeye işaret etmektedir. Apsisin güneyinde, kilisenin doğu duvarında bir niş yer almaktadır. Yapının kuzey ve güney duvarlarında dörder kapı ve beşer pencere açıklığı, apsiste ise eksenin iki yanında birer pencere açıklığı bulunmaktadır. Kilise içinde duvar resimlerine ait kalıntılar mevcut olmakla birlikte, harap durumdaki bu resimlerde sahneler seçilememektedir. Apsis içinde figürlere ait izler, kuzey ve güney yan duvarlarda ise geometrik bezemeler görülmektedir. Daha iyi korunan güneydoğudaki niş içerisinde taklit mermer boyama ve kanatlı bir figür izlenebilmektedir. Apsisin dışında, kuzeydoğu ve güneydoğu yönlerinde yer alan duvar izleri, köşelerde ek mekânların varlığını ortaya koymaktadır. Yapının kuzeyinde, kilise ile bağlantılı ek mekânların duvarları kısmen ayaktadır. Bu mekânlardan güneyde olanında duvar resimlerine ait kalıntılar ile “Dynamis” adı okunabilen bir yazıt tespit edilmiştir. Bizans resim sanatında kanatlı bir kadın figürü olarak betimlenen Dynamis, güç ve dayanıklılığın simgesi olarak yorumlanmaktadır. Yazıtın, kilisenin doğu duvarındaki niş içerisinde yer alan kanatlı figür ile ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Diğer kilise olan A Kilisesi’nin ise yalnızca doğu duvarı günümüze ulaşabilmiştir. Doğusu, içten ve dıştan yarım daire apsisli olan kilisenin naos (kutsal alan) duvarları günümüze gelmediğinden, yapının genel boyutları belirlenememektedir. Apsisin dışında, dairesel planlı bir ek mekânın ayakta kalan bir bölümü, merkezde apsis duvarı ile birleşmektedir. Apsis ve yan duvarlarda zarar görmüş duvar resimlerine ait boya izleri gözlemlenebilmektedir.
Kentteki önemli yapılar arasında yer alan hamamın yalnızca bir bölümü günümüze ulaşmıştır. 19.00 x 10.13 metre ölçülerindeki hamam, birbirine paralel ve geçişli beşik tonozlu mekânlardan oluşan bir plan tipine sahiptir. Bazı bölümlerde, Roma ve Doğu Roma (Bizans) Dönemi hamam mimarisi geleneğinde görülen nişler açılmıştır. Naula Hamamı; Likya, Pamfilya ve Kilikya bölgelerindeki Erken Bizans Dönemi hamamları ile ortak özellikler sergilemektedir. Duvarların içinde ısıtma sistemine ait tubuli (pişmiş toprak borular) bulunan yapıda, zeminin toprakla dolu olması nedeniyle hypocaust (alttan ısıtma) sistemine ait parçalar görülememektedir.
Naula’daki yapıların büyük bir bölümü sivil yerleşime ait konutlardan oluşmakta olup ayrıca zeytinyağı ve şarap üretimine yönelik gündelik yaşam yapıları da bulunmaktadır. Konutlar; birbirine bitişik odalardan oluşan, iki katlı ve iç mekânlarında raf işlevi gören nişlerin yer aldığı basit yapılardır. Duvarlardaki ahşap hatıl yuvaları, ikinci katın varlığına işaret etmektedir. Kat ayrımlarının ahşaptan yapıldığı ve üst kata çıkışın ahşap merdivenlerle sağlandığı düşünülmektedir. Mekânların çoğunda duvarlar sıvalıdır. Üst örtüleri günümüze ulaşmayan yapılar; kayrak ve moloz taşların; kırık tuğla, seramik parçaları ve harç ile birlikte örüldüğü bir duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. Naula’daki konutlar, Alanya ve çevresinde bulunan çok sayıdaki Doğu Roma (Bizans) Dönemi konutu ile benzer özellikler göstermektedir.
Zeytinyağı veya şarap üretimine işaret eden çok sayıdaki yapı, hem Naula’daki nüfus yoğunluğunu hem de bu ürünlerin liman aracılığıyla ihraç edildiğini ortaya koymaktadır. Kent içerisinde, işliklerin varlığını gösteren 18 adet baskı kolu yuvası tespit edilmiştir. Baskı kolu yuvaları çoğunlukla kapalı mekânlardaki işliklerde, bir duvarın örgüsü içinde yer almaktadır. Bir kısmı ise mekânlardan bağımsız, açık hava işlikleri izlenimi vermektedir. Ancak üretimi belirleyici tekneler ve üretim araçları toprak altında kaldığından, işliklerde zeytinyağı mı yoksa şarap mı üretildiği kesin olarak saptanamamaktadır. Dairesel planlı iki büyük kuyu, merdivenlerle inilen birkaç basamaklı üst bölümleriyle birlikte taştan inşa edilmiştir. Kentin su ihtiyacını karşılayan bu kuyuların kesin tarihlemesini yapmak güçtür. Ancak çevre duvarı içinde yer almaları ve örme taştan yapılmış geniş kuyu ağızları, bu yapıların kentteki diğer yapılarla aynı döneme ait olduğunu düşündürmektedir.
Naula’daki yapıların duvarları; moloz ve kayrak taşların; tuğla, kiremit ve seramik kaplara ait kırık parçalarla birlikte harç kullanılarak örüldüğü bir teknikle inşa edilmiştir. Erken Bizans Dönemi’ne tarihlendirilen Naula yapıları, malzeme ve duvar tekniği açısından aynı dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. Mahmutlar yerleşiminin ortasında, endemik bitki türlerinin de bulunduğu muz bahçeleri içerisinde yer alan Naula, 1980 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Naula Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Naula’ya ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Sema Doğan tarafından gerçekleştirilmiş olup “Alanya ve Çevresinde Bizans Araştırmaları 2007” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
