Andriake; Antalya ili, Demre ilçesi sınırları içerisinde, Helenistik Dönem’de kurulmuş, Likya Bölgesi’nin önemli kentlerinden Myra’nın liman yerleşimidir. Akdeniz’e açılan stratejik konumu sayesinde Andriake, özellikle Roma İmparatorluk Dönemi’nde bölgenin en canlı ticaret merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Andriake, bağımsız büyük bir kentten çok, komşusu Myra’nın limanı niteliğindedir ve Akdeniz’e açılan ağzı, Kokar Çay’ın (Andriakos) denizle buluştuğu noktada konumlanmıştır. Günümüzde Andriake’de görülebilen kalıntılar, bugün bataklık ve sazlık hâline gelmiş olan antik limanın her iki yakasında yer almaktadır. Kentte ağırlıklı olarak Roma ve Doğu Roma (Bizans) Dönemi’ne ait kalıntılar görülmekte olup, İmparator Hadrianus döneminde inşa edilen Granarium (tahıl ambarı), bölgenin günümüze ulaşabilmiş en anıtsal yapısı olma özelliğini korumaktadır.
Her ne kadar Andriake, Myra’nın liman kenti olarak bilinse de Myra’nın yanında bağımsız bir yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. MÖ 200’lü yıllarda Kokar Çay’ın (Andriakos) ağzında Andriake adlı bir kentin varlığı bilinmekte; MÖ 197 yılında III. Antiokhos’un Antiokheia’dan (Antakya) çıkarak Ptolemaioslar’ın elinde bulunan yerleri ele geçirip filosuyla Andriake’ye geldiği kaynaklarda yer almaktadır. Part Savaşı sırasında Likya’ya gelen Roma İmparatoru Traianus, Myra’da konakladığı sırada Likya’nın güneyinde nitelikli bir liman yapılması gerektiğini dile getirmiş; ancak bu düşüncenin planlanması ve uygulanması İmparator Hadrianus döneminde gerçekleştirilmiştir. MS 60 yılında Aziz Paulus’un, Kral Agrippa tarafından tutuklanmasının ardından İtalya’ya mahkûm olarak gönderilirken gemi değiştirmek amacıyla Andriake’de mola vermesi de kentin tarihindeki önemli olaylardan biridir.
Kuruluş yeri ve özellikle limanın planı bakımından Andriake, büyük ölçüde Patara’ya benzemektedir. Ancak Patara’ya kıyasla daha dar bir alana yayılmış olup yön olarak batıya açılmaktadır. Andriake yerleşimi, büyük ölçüde limanın güneyinde yer alan tepenin eteğinde gelişmiştir. Kentin bazı yapı kalıntıları ve özellikle nekropol alanı, liman ağzının kuzeyinde, Apollon Surios Tapınağı’nın bulunduğu yönde; ayrıca limanın kuzeydoğusunda, günümüz Demre yerleşimine oldukça yakın bir kesimde yer almaktadır. Liman çevresinde gelişen kent dokusu; ticari yapılar, agoralar, hamamlar ve kamu binalarıyla planlı bir yerleşim düzenini yansıtmaktadır. Kentin en dikkat çekici yapısı olan anıtsal Granarium (tahıl deposu), Roma İmparatorluğu’nun iaşe sisteminde Andriake’nin üstlendiği önemli rolü gözler önüne sermektedir. Günümüzde bu yapı, Likya Uygarlıkları Müzesi olarak hizmet vermektedir.
Demre ve Myra yönünden Andriake’ye doğru ilerlenildiğinde karşılaşılan ilk yapı, kente tatlı su sağlayan su yoludur. Su yolunun en iyi gözlemlenebildiği bölümün batısında, liman ağzına doğru, karayolundan rahatlıkla fark edilebilen anıtsal bir termal yapı kompleksi ve çeşme yer almaktadır. Liman girişinde görülen bu görkemli kalıntı, Roma Dönemi’ne ait anıtsal termal kompleksin ve çeşme yapısının günümüze ulaşabilmiş bölümüdür. Kentin en büyük yapılarından biri olan ve Plakoma olarak da adlandırılan pazar yeri (agora), liman yerleşiminin merkezini oluşturmaktadır. Agoranın batısında Granarium yer alırken, bu yapının önünde konut kalıntıları ile liman caddesi uzanmaktadır. Caddenin karşısında ise üstleri yarıya kadar açık gemi barınakları bulunmaktadır. Yamacın batı kesiminde bir gözetleme kulesi yer alır. Limanın kuzey bölümü ise büyük ölçüde Likya tipi lahitlerin bulunduğu, ayrıca iki Doğu Roma (Bizans) kilisesinin kalıntılarının görülebildiği nekropol alanı niteliğindedir. Toprak üstünde görülebilen lahitlerin bir kısmı bezemeli olmakla birlikte, sade örnekler de mevcuttur ve tamamı Roma Dönemi’ne tarihlenmektedir.
Andriake, yalnızca ticari kimliğiyle değil, çok kültürlü yapısıyla da dikkat çekmektedir. Kentte ortaya çıkarılan kilise kalıntıları ile Likya Bölgesi’nde nadir rastlanan bir sinagog, farklı inanç topluluklarının bir arada yaşadığı kozmopolit bir liman kentini işaret etmektedir. Ayrıca murex deniz salyangozlarından elde edilen mor boya üretimine ilişkin buluntular, Andriake’nin yüksek değerli ticari faaliyetlerde de önemli bir role sahip olduğunu göstermektedir.
Zamanla Andriakos Nehri’nin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle limanın dolması, kentin denizle olan bağını zayıflatmış olsa da günümüze ulaşan mimari kalıntılar, Andriake’nin antik çağdaki önemini açıkça ortaya koymaktadır. Günümüzde Andriake Antik Kenti, ziyaretçilere Likya’nın denizcilik, ticaret ve kültürel yaşamına dair benzersiz bir perspektif sunan önemli bir arkeolojik alan olarak öne çıkmaktadır.
1982 yılında yapılan düzenlemelerle “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınan Andriake çevresindeki arkeolojik çalışmalar, günümüzde Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığındaki ekip tarafından aralıksız sürdürülmektedir.
Andriake Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Andriake’ye ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; İsmail Ünlüsoy, İsmail Akan Atila ve Mehmet Türkmen ve Ali Kiracıoğlu tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma ve kazı sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
