Asartaş Tepe (Topal Gâvur) Antik Dönem Yerleşim Yeri; Antalya ili, Kumluca ilçesi sınırları içerisinde, Yazır Mahallesi’nin 570 metre doğusunda, Olympos’un 4,12 km kuzeyindeki Asar mevkisinde yükselen Asartaş Tepesi üzerinde, MÖ 4. yüzyılda kurulmuş bir yerleşim yeridir. Antik Likya bölgesinde bulunan Asartaş yerleşiminin adı; MÖ 4. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirilen Apollonios’a ait kaya mezarı kabartmasındaki figürün bir bacağının kırık olması nedeniyle halk arasında “Topal Gâvur” olarak bilinmektedir. Yerleşim, 1993 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sırasında Prof. Dr. Gül Işın ve Ümit Işın tarafından keşfedilerek bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Bir Klasik Dönem yerleşimi olan Asartaş Akropolü, Klasik Dönem’den Orta Çağ içlerine kadar onarılarak kullanılmış bir surla çevrilidir. Tepe üzerinde farklı dönemlere ait olduğu düşünülen duvar örgüsü içerisinde poligonal ve dörtgen kesme taşların yanı sıra basit moloz örgü işçiliği göze çarpmaktadır. Sur duvarı, yumuşak bir eğimle ulaşılan kuzey yönde yer almaktadır. Akropole çıkan bu istikamette kayaya açılmış basamaklı yolun varlığı, antik dönemde de aynı güzergâhın kullanıldığına kanıttır. Akropol Tepesi’nin güneyi sarp ve dik bir kayalık olduğundan yerleşime imkân vermez. Tepe üzerindeki moloz yığınlarından, yıkılmış yapı kalıntılarının varlığı anlaşılmaktadır. Orta Çağ ve sonrasında onarılarak kullanılmış moloz taş örgülü dörtgen yapı, alandaki en geç kültür varlığının temsilcisidir.
Asartaş Akropolü’ne tırmanmadan önce batı yönünde seralara ilerleyen patika yol izlendiğinde, Likya tipi lahit kapağı altında gömülü durumda bir lahit teknesi bulunmaktadır. Akropol kayalığının alt kotundan batı yönde ilerlendiğinde karşılaşılan en önemli kalıntı, ev tipi Likya kaya mezarıdır. Yazır Mahallesi’ne bakan sarp kaya yamacındaki mezar, Gelidonya Burnu’na açılan vadiye hâkim bir konumdadır. Çatısını taşıyan hatılların üzerine alçak bir alınlık yerleştirilmiştir. Doğa koşulları sebebiyle tahrip olmuş Likçe yazıt bu alınlıkta yer almaktadır. Okunabildiği kadarıyla yazıtta; “Bu mezarı Ikuwe ailesinin babası ve bir ferdi olan Armanaza; oğlu Ipredisa, karısı ve çocukları için yaptırdı.” anlamında bir metin yer alır. Yazıt, Prof. Dr. Recai Tekoğlu tarafından okunup yayımlanmıştır.
Asartaş’ta bulunan bir diğer kaya mezarı; MÖ 4. yüzyıla tarihlendirilen ve kabartmasındaki bir bacağının kırık olması nedeniyle halk arasında “Topal Gâvur” olarak adlandırılan Apollonios’un mezarıdır. Topal Gâvur olarak anılan figürün taşıdığı başlık; Pers etkisi taşıyan kabartma ve sikke betimlemelerinden tanınan tiaradır. Yüksekçe bir podyum üzerindeki figür, sağ elini yukarıya doğru kaldırmış, selamlama duruşundadır. Figürün duruşu ve yükseltilmiş olması önemini artırmaktadır. Bu anlatım, mezar sahibi Apollonios’un yönetici kimliği ile ilişkilidir. Cephe işçiliği, yazıtı ve kabartmalarıyla sıra dışı bir örnek olan Topal Gâvur lakaplı mezar, Asartaş Tepesi’nde günümüzde gözden uzak, kör bir noktadadır. Mezarın işlendiği kayalığın çerçeve ile sınırlandırılmış en üst kısmında Yunanca büyük harflerle “Apollonios’un Mezarı” ibaresi yer alır. Oldukça zorlukla ve çeşitli tanımlamalarla okunabilen üç satırlık ikinci Yunanca yazıt ise mezarın giriş kapısının üzerine kazınmıştır. Mezarla ilgili Prof. Dr. Gül Işın tarafından yapılan ilk yayının ardından yazıt, Michael Wörrle’nin çalışmasıyla bilim dünyasına kazandırılmıştır. Apollonios yazıtında; “Ben Hellaphilos oğlu Apollonios, burada yatıyorum. Her zaman hakkaniyetliydim. Yemeli, içmeli ve hazla dolu çok rahat bir ömür sürdüm. Ancak şimdi veda zamanı ve hayat devam ediyor.” yazmaktadır.
Asartaş Tepe (Topal Gâvur) Antik Dönem Yerleşim Yeri, 2010 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Asartaş Tepe (Topal Gâvur) Antik Dönem Yerleşim Yeri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Asartaş Tepe (Topal Gâvur) Antik Dönem Yerleşim Yeri’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Gül Işın tarafından gerçekleştirilmiş olup “Apollonios’tan Topal Gâvur’a Bir Keşif Öyküsü” adlı eserlerden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
