Aspendos Su Kemeri; Antalya ili, Serik ilçesi sınırları içerisinde, Gökçepınar-Aspendos güzergâhı üzerine MS 2. yüzyılda, Roma Dönemi’nde inşa edilmiştir. Aspendos Antik Kenti’nin ayakta kalabilmiş en önemli yapılarından biri olan bu kemer sistemi, Anadolu’da günümüze dek ulaşmış antik su yolu örneklerinin en iyi korunmuş olanları arasında yer almaktadır. Yapı; akropolün kuzeybatı yamacındaki güney kulesi ile bunun yaklaşık 1 kilometre kuzeyindeki kuzey kulesini birbirine bağlayan kemerli köprülerden meydana gelmiştir.
Gökçepınar-Aspendos su yoluna ait en görkemli kalıntılar, Aspendos’un hemen kuzeyinde, Sarıabalı Mahallesi’ne doğru uzanan kemerlerdir. Bu kemerler, Gökçepınar’dan gelen su hattının son aşaması olup toplam 1.400 metre uzunluğundadır. Gökçepınar’dan İncegedik Tepesi’ne kadar gelen su, bu kemerler aracılığıyla aradaki çukur ovadan aşırılarak Aspendos kent merkezine iletilmiştir.
Gökçepınar su kaynakları; aynı adı taşıyan mahallenin hemen kuzeybatısında, Ardıçlı Dağı’nın eteklerinde, yaklaşık 570 metre kotunda yer almaktadır. Günümüzde de çevredeki mahallelerin içme suyu bu kaynaklardan sağlanmaktadır. Modern su alma yapıları, antik dönem tesislerini büyük ölçüde tahrip etmiş olsa da Aspendos antik su yolu başlangıcı ve derleme yapıları (kaptaj), beton eklemeler arasında dahi varlığını belli etmektedir.
Aspendos’un kuzeyindeki yaklaşık 1 kilometrelik su yolu; kuzey-güney konumlu kemerli köprüden ve her iki ucundaki basınç kulelerinden meydana gelmektedir. Kuleler; bulundukları aks üzerinde kuzeyde 5 derece, güneyde ise 50 derecelik bir sapma gösterir. Şehrin ilk sakinleri su ihtiyaçlarını sarnıçlardan karşılarken, MS 2. ve 3. yüzyıllarda sistem geliştirilerek suyun daha yöntemli bir şekilde iletilmesi başarılmıştır. Su yolu, şehrin zenginlerinden Tiberius Claudius Erymneus tarafından yaptırılmıştır. İnşasında bölgenin doğal taşı olan konglomera blokları, aralarda moloz taş ve kemer altlarında tuğla kullanılmıştır.
Sistem üzerindeki her iki kule yapısal olarak birbirinin benzeridir. Kulelere çıkış 3 m²’lik merdiven boşluğundan sağlanmaktadır. Kuleleri birleştiren köprü, birbirinin benzeri kemerlerden oluşmakta olup yüksekliği 15 metre, derinliği ise 5 metredir. Bu köprü, su iletiminin yanı sıra ulaşım amacıyla da kullanılmıştır. Kemer ayakları 5,40-5,50 x 3,60-3,70 metre boyutlarında; açıklıklar ise 7,10-7,25 metre arasındadır.
Su; Vitruvius’un eserlerinde bahsettiği, atmosfer basıncı altındaki “bileşik kaplar kuralı” (ters sifon) ile iletilmiş ve şehre dağıtılmıştır. Bu yöntemin uygulanmasıyla önce kuzey kulede toplanan su, köprü üzerine yerleştirilen kübik kalker blokların delinmesiyle oluşturulan taş borular aracılığıyla güney kuleye iletilmiş, buradan da şehre dağıtılmıştır. Toplam uzunluğu 20 kilometreden fazla olan Aspendos su yolu, MS 2. yüzyılda inşa edilmiş ve MS 4. yüzyılda kapsamlı bir onarım görmüştür. Aspendos Su Kemeri, 1994 yılında “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Aspendos Su Kemeri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Aspendos Su Kemeri’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; İ. Akan ATİLLA, Sabri AYDAL, Edip ÖZGÜR, Harun TAŞKIRAN ile Galip BÜYÜKYILDIRIM’a aittir ve T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri / DSİ Antalya Tarihi Su Yapıları adlı eserlerden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
