Gelidonya Deniz Feneri (Taşlıkburnu Feneri); Antalya ili, Kumluca ilçesi sınırları içerisinde, Mavikent Mahallesi’nin 13 kilometre güneydoğusunda, Taşlıkburnu üzerine 1934-1936 yılları arasında Fransızlar tarafından inşa edilmiştir. Denizden 3 kilometre içeride, 227 metre rakımda bulunan fener; 9 metrelik kule yüksekliği ile Türkiye Cumhuriyeti kıyılarının en yüksek deniz feneridir. Gelidonya Feneri, ismini Likya dilinde “kırlangıç” anlamına gelen “Kaledonya” kelimesinden almaktadır. Halk arasında “Taşlıkburnu Feneri” adıyla da bilinmektedir. Sivri kayalıklar üzerine inşa edilen ve ulaşımı oldukça zor olan Gelidonya Feneri’ne elektrik ulaştırılması mümkün olmadığı için fener; elle kurma suretiyle 1976 yılına kadar gaz yağı, 2004 yılına kadar ise bütan gazı ile çalıştırılmıştır.
Günümüzde ise güneş enerjisinden üretilen ve elektrik enerjisine dönüştürülen sistem sayesinde, elektrik tahrikli motor üzerinden fenerin dönüş hareketi sağlanarak ilk kurulduğu hâliyle çalışmasını sürdürmektedir. Bu sayede fenerin tarihî özelliği korunarak yenilenebilir enerji ile çevre dostu bir fener hâline dönüştürülmüştür. Çakma karakteri W.Fl (3) 10 s (0.5+1.5+0.5+1.5+0.5+5.5) olan fenerin ışığının görünüş mesafesi 10 deniz milidir.
1822 yılında, Fransa Yollar ve Köprüler İdaresi mühendislerinin ve Augustin Fresnel’in geliştirmiş olduğu dioptrik sistemle çalışan yuvarlak bir mercek kullanılmıştır. Dioptrik mercekler, ışık kaynağından gelen ışınların özel bir cam mercek vasıtasıyla kırılarak optik kurallarına göre bir düzlemde toplanması esasına dayanmaktadır. Tek küresel yüzeyi “manda gözü” olarak adlandırılan merkezdeki küçük parça ile ışığı 10 deniz mili mesafeye kadar yansıtmaktadır.
Gelidonya Feneri, kurulduğu yıldan 2004 yılına kadar denizcilere yol göstermesi için her gece elle kurularak çalıştırılmış; fener bakıcısı, ailesi ile birlikte fener gardiyan binasında yaşamıştır. Bu durum, üç kuşak boyunca babadan oğula geçen bakıcılık sistemi ile sürdürülmüştür. Günümüzde tarihî özellikleri korunarak teknolojik gelişmelerle donatılan sistem; ilk günkü özelliği bozulmadan T.C. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından uzaktan izlenmekte ve faaliyetini sürdürmektedir. Doğanın yalnızlığında ve çam ağaçları arasında Akdeniz güneşiyle yıkanan Gelidonya Feneri ve gardiyan binası, Beydağları Sahil Milli Parkı sınırları içindedir ve ulusal miras olarak Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünce koruma altına alınmıştır.
Likya Yolu’nun muhteşem parkurunda dağ ve doğa yürüyüşü yapanların uğramadan gitmediği Gelidonya Feneri’nde kamp yapmak da mümkündür. Yürüyüşçülerin çadır kurabildikleri bu muhteşem manzara, doğa fotoğrafçılığı için de oldukça caziptir. Adrasan ve Kumluca gibi tatil yerlerine gelenlerin kullandıkları güzergâhta, uzaktan bile tüm heybetiyle görünen fener; Likya Yolu’nda düzenlenen koşu maratonu gibi etkinliklerde de uğrak noktasıdır. Korsan Koyu’nda bulunan Melanippe Antik Kenti de Likya Yolu’nun bu bölümünde yer almaktadır.
Gelidonya Feneri’nin karşısında bulunan Beş Adalar; Gelidonya Burnu’nun güneyinde, karadan açığa doğru sıralanmış, birbirine yakın beş adadan oluşmaktadır. Adalar genel olarak sivri kayalardan meydana gelmiş olup bazı kısımlarında 20-30 metre yüksekliğe ulaşan yarlar bulunmaktadır. Ortada yer alan en büyük adanın bazı kısımlarında ve ana karaya en yakın olan ikinci büyük adada, Akdeniz’in tipik bitki örtüsü olan makilik alanlar bulunmaktadır. Ortada yer alan küçük ada ve açıkta yer alan iki ada ise sadece kayalık özelliği göstermektedir.
Beş Adalar, kayalıklardan oluşması nedeniyle kuşlar için önemli üreme alanlarını barındırmaktadır. Akkarınlı ebabil (Tachymarptis melba), gümüş martı (Larus michahellis), gökdoğan (Falco peregrinus), ada doğanı (Falco eleonorae) ve boz doğan (Falco columbarius) gibi türlere ev sahipliği yapan Gelidonya Burnu ile önündeki Beş Adalar’ın, Likya coğrafyasında ve denizcilik tarihinde çok önemli bir yeri vardır. Burası, ters akıntılarından dolayı Pamfilya Denizi’nin (Antalya Körfezi) en tehlikeli noktasıdır. Burnu geçmek antik dönemde çok zor olduğundan akıntılar sayısız gemiyi kayalara sürüklemiş ve burayı bir su altı mezarlığı hâline getirmiştir. 1960 yılında yapılan ilk bilimsel su altı araştırmasında George Bass ve ekibinin incelediği MÖ 15. yüzyıla ait bir gemi, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir.
Adalardan en büyüğü; 400 m genişliği ve 2.000 m uzunluğu ile ince, uzun bir yapıda olan Devecitaşı Adası’dır (Uzunada). Sualtı güzelliği ve derinliğinden dolayı dalış alanı olarak kullanılmaktadır. Beş Adalar, Beydağları Sahil Milli Parkı’nın “Hassas Koruma Bölgesi” içerisinde yer almaktadır ve buralarda yerleşim bulunmamaktadır.
Gelidonya Deniz Feneri (Taşlıkburnu Feneri) Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü
T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Gelidonya Deniz Feneri (Taşlıkburnu Feneri)’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; bilgi tabelaları ve anonim kaynaklardan derlenmiş olup Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi tarafından hazırlanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
