Soura (Sura) Antik Dönem Yerleşim Yeri; Antalya ili, Demre ilçesi sınırları içerisinde, Myra Antik Kenti’nin 4 km batısında, Andriake’nin 1,5 km kuzeyinde, Demre-Kaş karayolunun kenarında, Myra’ya bağlı dini bir merkez olarak işlev görmüş bir Likya kentidir. Soura, adını günümüzde sınırları içerisinde kaldığı Sura Mahallesi’ne vermiştir. Likya Birliği içinde tek başına bir oy hakkı olmayan Soura, tarihteki esas önemini Tanrı Apollon’un balık kehanet merkezi (orakl) olmasına borçludur. Ancak bu dini önem hiçbir zaman siyasi bir boyuta ulaşmamış; Soura, bölge tarihi boyunca her zaman Myra’ya bağlı bir kült merkezi olarak varlığını sürdürmüştür.
Soura’da günümüze ulaşan mimari kalıntılar iki ana grupta incelenmektedir. Batı uçta konumlanan küçük bir akropol, rahipler salonu, iki gözetleme kulesi, sur duvarları ve birkaç mezar yapısı yüzeyde ilk tespit edilebilen kalıntılardır. Antik limanın yer aldığı alt kot ise günümüzde sazlık ve bataklık bir alana dönüşmüş olup bu kesimde Apollon Surius Tapınağı, kutsal kaynak ve Geç Doğu Roma (Bizans) Dönemi’ne ait küçük bir kilisenin kalıntıları yer almaktadır. Yerleşimin yayılım alanının en uç noktasında bulunan akropol, yaklaşık 10 m yükseklikteki ana kaya üzerine inşa edilmiş olup doğu ve batı yönlerinden güçlü sur duvarlarıyla tahkim edilmiştir. Akropolün merkezinde yer alan 27×17 m ölçülerindeki mimari kompleksin orta koridorunun her iki yanında, hücre tipinde oda sıraları (kübikalar) uzanmaktadır. Bu simetrik planlı kompleksin ilk evresinin en erken Likya Dönemi’ne tarihlenebileceği değerlendirilmektedir. Kompleksin doğu duvarında, kronolojik evrelemeye yardımcı olabilecek üç farklı döneme ait taş işçiliği (duvar örgüsü) izlenebilmektedir. Bunlar; çok kenarlı (poligonal) teknikte inşa edilmiş ve MÖ 5. yüzyıl izleri taşıyan Klasik Dönem, düzgün bloklu (izodom) örgülü Hellenistik ve Roma dönemleri ile harçlı yığma teknikteki Doğu Roma (Bizans) Dönemi’dir. Batıdaki sur duvarları ise kuzey kenarı ve güneybatı köşesinde yer alan gözetleme kuleleriyle savunma mimarisi açısından nitelikli bir kurgu sunmaktadır.
Yerleşim arazisi, akropolün batısında ani bir eğimle alçalmaktadır. Bu alanda menderesler çizerek denize dökülen akarsu, aynı zamanda kükürt (sülfür) ihtiva etmektedir. Bugün antik Andriake Limanı’ndan yalnızca 1,5 km uzaklıkta konumlanan Soura liman havzası içine inşa edilmiş olan Apollon Surius Tapınağı’nın batı kenarından doğrudan denizle bağlantılı olduğu ve gemilerin yanaşması için bir iskele işlevi gördüğü anlaşılmaktadır. Soura’da kehanetin gerçekleştirildiği kutsal kaynak (Apollon Çeşmesi), tapınağın sadece birkaç metre uzağındaki basamaklı bir mimari kurgunun altında yer alır. Balık kehanetine (ihtiyomansi) ilişkin ritüellerin bu alandan yönetildiği tahmin edilmektedir. Doğu Roma (Bizans) Dönemi’ne kadar çevresinde koruma duvarı bulunmayan kutsal kaynak hakkında birçok antik yazar bilgi vermektedir. Bu yazarların ortak anlatısı, kehanetin geleneksel yöntemlerin dışındaki metotlarla gerçekleştirilmiş olduğudur. Sonraki dönemlere ait yazılı kaynaklarda kehanet merkezinin faaliyetlerine dair yeni verilere rastlanmamıştır. Ancak Hristiyanlık Dönemi ile birlikte Apollon Tapınağı’nın hemen yakınına inşa edilen küçük kilise yapısı, pagan inancına ait bu kehanet merkezinin işlevini ve önemini kaybettiğini açıkça göstermektedir.
Soura (Sura) Antik Dönem Yerleşim Yeri, ilk olarak Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 05.02.1982 tarih ve A-3284 sayılı kararı ile tescil edilmiş; daha sonra Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 07.11.1989 tarih ve 532 sayılı kararı ile “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek sit sınırları son şeklini almıştır.
Soura (Sura) Antik Dönem Yerleşim Yeri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Soura (Sura) Antik Dönem Yerleşim Yeri’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Edip Özgür, Şevket Aktaş, Esra Akça ve Nilüfer Karakaş tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
