Akdeniz Bölgesi’nin Göller Yöresi’nden doğan, Antalya ili Aksu ilçesi sınırlarından geçerek Kumköy Boğazı’ndan denize dökülen Aksu Çayı; antik Pamfilya bölgesinde Düden, Manavgat ve Köprüçay ile birlikte akan en önemli akarsu kaynaklarından biridir. Antik Çağ’da “Kestros”, günümüzde “Aksu” adıyla anılan akarsu; 145 km uzunluğunda olup havza alanı 3386 km², ortalama debisi ise 140 m³/sn’dir.
Isparta yakınlarındaki Akdağ ile Davras Dağı’ndan gelen suların birleşmesiyle oluşan Aksu Çayı’nın su toplama havzası 8000 km²’ye ulaşmaktadır. Aksu Çayı havzasının orta çığırının bir kısmı Burdur ili sınırları içerisinde yer almakta olup havzanın büyük bölümü Isparta ve Antalya illeri sınırları içerisindedir. Havzanın, kuzeyden güneye doğru daraldığı görülmektedir; en dar kesimi ise çayın Akdeniz’e kavuştuğu kıyı şerididir. Havzayı drene eden akarsularda değişik drenaj tipleri göze çarpmakla birlikte, özellikle aşağı vadi kesiminde örgülü drenaj tipine sıkça rastlanmaktadır.
Tarihî kaynaklarda, Hitit Büyük Kralı IV. Tudhaliya ile Vassal Tarhuntassa Kralı arasında yapılan bir anlaşmada; Tarhuntassa’nın batı sınırı “Parha” yakınlarında bulunan Kastaraya Nehri olarak belirtilmiştir. Burada geçen “Parha” yerleşimi Perge, “Kastaraya” ise Aksu Çayı’dır. Antik Çağ’ın ünlü coğrafyacısı Strabon, Kestros Nehri’nin Perge’nin yukarısından itibaren yaklaşık 11 km (60 stadia) boyunca gemi ulaşımına (gezilebilirliğe) uygun olduğundan bahsetmiştir.
Perge’nin Pamfilya’da kurulmasının en temel nedeni Aksu Çayı olmuştur. Bu sebeple Pergeliler, kendilerine hayat veren bu suyu kutsamış ve Kestros adını verdikleri bir Nehir Tanrısı’na ibadet etmişlerdir.
Kestros’tan kanallarla getirilen sular, kentin anıtsal nymphaionunda (anıtsal çeşme) Nehir Tanrısı Kestros’un uzanmış bir heykelinin altından akarak görkemli sütunlu caddelerin ortasındaki su kanallarından geçmiştir. Nehir Tanrısı Kestros adına sikkeler basılmış ve kentin en önemli mimari yapıları bu su kültü etrafında şekillenmiştir. Aksu Çayı’nın yaşam verdiği Perge, binlerce yıl boyunca bu su sayesinde bir cazibe merkezi olarak kalmıştır.
Aksu Çayı Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
T.C. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
T.C. Devlet Su İşleri 13. Bölge Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Aksu Çayı’na ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; tr.wikipedia.org internet sitesinden derlenmiş olup Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi tarafından hazırlanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
