Phaselis Antik Kenti; Antalya ili, Kemer ilçesi sınırları içerisinde, MÖ 690 tarihinde Rodoslular tarafından kurulmuş; arkeolojik değerlerinin yanı sıra sahip olduğu doğal güzellikleriyle de dikkat çeken bir kenttir. Antik kaynaklarda bazen Likya sınırları içerisinde, bazen de bu bölgenin dışında bir kent olarak gösterilmektedir. Hierokles’e göre Likya-Pamfilya sınırındaki son kent Phaselis’tir. Strabon’un anlatımlarında ise Phaselis özelinde çelişkili ifadeler görülmektedir.
Patara’da ortaya çıkarılan ve farklı yönlerdeki kentleri, bu kentlerin Patara’ya olan uzaklıklarını ve komşu bölgelerin sınır kentlerini belirten “stadios” (yol kılavuz anıtı), bu konuda önemli bir göstergedir. Bu anıtta Kaunos, Karya yönündeki; Attaleia ise Pamfilya yönündeki son kent olarak gösterildiğine göre Phaselis, Likya bölgesi içerisinde kabul edilmektedir.
Özellikle Klasik Dönem’de zengin ve güçlü bir yerleşim olan Phaselis, deniz ticaretinden büyük kazanç sağlamıştır; ancak Phaselisliler, o dönemde kurnazlık ve sahtekârlıklarıyla kötü bir şöhrete sahiptir. Diğer Likya kentleri gibi MÖ 545’te Pers egemenliğine giren kent, 460’lı yıllarda Atina-Delos Birliği’ne katılmıştır. Phaselis’in birliğin kasasına ödediği yıllık 10 talentlik aidat, kentin o yıllardaki varlığının önemli bir göstergesidir. MÖ 449’da özgürlüğüne kavuşan kent, MÖ 334 yılında Büyük İskender’e kapılarını açmış; MÖ 309 yılından 197 yılına kadar ise Ptolemaiosların yönetiminde kalmıştır.
Apameia Barışı ile MÖ 188 yılında Roma tarafından Rodos denetimine bırakılan kent; Rodos egemenliğinden kurtulmak için sık sık ayaklanan diğer Likya kentlerinin aksine sessiz kalmış, hatta Rodosluların yanında yer almıştır. MÖ 160 yılından sonra Roma egemenliği altında Likya Birliği’ne girmiştir. Phaselis, MÖ 1. yüzyılda Olympos ile birlikte sürekli korsan saldırılarına maruz kalmış ve bir süre Zeniketes’in elinde kalmıştır. Likya ve Pamfilya’nın korsanlardan temizlenmesinin ardından, MS 2. yüzyılda İmparator Hadrianus’un ziyareti onuruna bir tak inşa edilmiş ve kent en parlak dönemini bu dönemde yaşamıştır.
MS 3. yüzyılda korsan faaliyetlerinin yeniden başlaması, limanın bataklığa dönüşmesiyle ihracatın azalması ve Arap akınlarının denizlerde yarattığı terör nedeniyle Phaselis; önce ticari, ardından sosyal özelliğini kaybetmiştir. 11. yüzyıl sonrasında ise adeta “ölü bir kent” hâline gelmiştir. 18. yüzyıl başlarından itibaren gezginler tarafından tamamen terk edilmiş, sadece birkaç balıkçı kulübesinin bulunduğu bir yer olarak tanımlanan antik kent; karadan ulaşımın zorluğu, bataklık ve buna bağlı hastalıklar nedeniyle 1980’li yıllara kadar pek ilgi görmemiştir.
1980’li yıllarda, Güney Antalya Turizm Gelişim Projesi kapsamında Dünya Bankasının da desteğiyle 1981-1985 yılları arasında T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığınca Prof. Dr. Cevdet Bayburtluoğlu başkanlığında kazı ve düzenleme çalışmaları yapılmış, kent bugünkü görünümüne kavuşmuştur. Bir yarımada üzerinde kurulan kentin; Büyük Liman (A Limanı), Askeri Liman (B Limanı) ve Güney Limanı (C Limanı) olmak üzere üç limanı bulunmaktadır.
Yarımadanın üzeri, Erken Bizans Dönemi’nde ızgara planın uygulandığı kentin yapı, cadde ve sokaklarını sergilemektedir. Askeri Liman’dan Güney Limanı’na kadar yarımada çevresinde, topografyaya uygun olarak inşa edilmiş Erken Bizans Dönemi surları yer almaktadır. Surlar içerisindeki en önemli anıtsal yapı tiyatrodur. İki katlı sahne binasıyla tiyatro, bugünkü görüntüsü ve planıyla tipik bir Roma Dönemi yapısıdır.
Antik kentin en önemli ziyaret noktalarından biri, Askeri Liman ile Güney Limanı’nı bağlayan Liman Caddesi’dir. Tümüyle taş plakalarla kaplı olan caddenin her iki yanında, kentin ileri gelenlerinin heykellerinin yer aldığı yazıtlı kaideler bulunmaktadır. Bu kaidelerin birçoğu daha sonra Doğu Roma (Bizans) Dönemi iskelesinin yapımında kullanılmıştır. Cadde, Hadrianus Agorası’nın (Tetragonos Agorası) önünde yüksekçe bir meydan oluşturur. Bu meydana her iki yönden basamaklı çıkışların bulunması, caddenin sadece yaya trafiği için kullanıldığının göstergesidir. Ayrıca cadde, hem yapıların atık sularını boşaltan hem de yağmur sularının tahliyesini sağlayan gelişmiş bir kanalizasyon şebekesine sahiptir.
Liman Caddesi’nin Büyük Liman girişinde bulunan Hadrianus Takı; dört köşesi aslan ayağı profilli elemanlarla süslenmiş, kare şekilli iki ayak üzerinde yükselen tek kemerli bir yapıdır. Cadde üzerindeki agoralardan Hadrianus Agorası’nda yapılan kazılarda, en az üç yönde dükkânlar ve bu dükkânların önünde bir portiko (sütunlu galeri) olduğu tespit edilmiştir. Agoranın kuzeyinde, MS 3. yüzyıla tarihlenen çift mekânlı “Büyük Hamam” yer almaktadır. Hadrianus Agorası’nın caddeye bakan kapısının iki yanında, 141 depremi sonrası kente büyük katkılarda bulunan Opramoas’ın onuruna dikilen kitabe ve heykeller bulunur. Diğer bir agora olan Domitianus Agorası hakkında, henüz kazı yapılmadığı için kesin bilgi bulunmamaktadır. Ancak bu agoranın caddeden girişinde yer alan kapı lentosundaki “Domitianus” ismi, imparatorun “anı laneti” almasının ardından kazınmıştır.
Liman Caddesi’nin kuzey ucu, iskele babaları hâlâ yerinde duran bir rıhtımla son bulmaktadır. Askeri Liman’ın girişi ise fener yapısı olduğu anlaşılan iki kuleyle belirgindir. Kentin nekropol alanı, Kemer-Kumluca kara yolu girişinden Kuzey Limanı’na kadar olan bölgedir.
Olympos-Beydağları Sahil Milli Parkı sınırları içerisinde kalan Phaselis Antik Kenti; 1976 yılında “Eski Eser Koruma Alanı” olarak tescil edilmiş, 1998 yılında ise I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak ilan edilmiştir. Phaselis üzerindeki arkeolojik kazılar ve sezonluk yüzey araştırmaları günümüzde hâlen sürdürülmektedir.
Phaselis Antik Kenti Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Phaselis Antik Kenti’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Cevdet BAYBURTLUOĞLU, Fatma ÖZORAL, Mehmet TÜRKMEN ve İ. Akan Atilla’ya aittir ve Lykia ile T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
