Ariassos; Antalya ili, Döşemealtı ilçesi sınırları içerisinde, Akkoç Mahallesi yolunun kenarında, batıdan doğuya doğru, Antalya-Burdur kara yoluna (bugünkü dağ nahiyesinin bulunduğu düzlüğe) inen bir kuru derenin güney yamacında, denizden ortalama 900-1.100 metre yükseklikte kurulmuş bir Pisidya kentidir. Ariassos; Çubuk Boğazı’nı ve dağlık Pisidya bölgesini Pamfilya Ovası’na bağlayan yollara yakın stratejik konumu ile Güney Anadolu ulaşım yolları üzerinde önemli bir yere sahiptir. Kent; Helenistik Dönem’den Roma ve Doğu Roma (Bizans) dönemlerine kadar yerleşim görmüştür.
Antik Pisidya bölgesi sınırları içerisinde yer alan Ariassos, Herodot ve bazı kaynaklarda Milyas bölgesinde gösterilmiştir. Milyas bölgesi; Likya, Karya ve Pisidya bölgesi kültürlerinin etkilerinin görüldüğü bir tampon bölgedir. Pisidya, Üst Paleolitik Dönem’den günümüze insan yaşamının devam ettiği bir bölgedir. Bu nedenle çok az kolonize edilmiş olmasına rağmen filolojik olarak ele alındığında halk, Anadolu’nun en eski yerlileridir. Antik Pisidya bölgesi 19. yüzyılın başlarından itibaren araştırılmaya başlanmıştır. Ariassos adı ilk olarak 1892 yılında V. Bérard tarafından Grekçe bir kitabede okunmuş olup kentte 1988-1990 yılları arasında Stephen Mitchell başkanlığındaki ekip tarafından iki sezon yüzey araştırması yapılmıştır. Yüzeyde yapılan araştırmalarda Kalkolitik Dönem’edöneme ait bir adet taş balta ve Klasik Dönem’e ait az sayıda seramik parçası bulunmasına karşılık; mimari olarak Helenistik Dönem’den daha eski bir yapı kalıntısına rastlanmamıştır. Bu nedenle kesin kuruluş dönemi bilinmeyen Ariassos’ta yaşamın MÖ 2. yüzyılda başladığı düşünülmektedir. Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nden sonra kentte yaşam sona ermiş olup kentte hiçbir İslami yerleşim tespit edilmemiştir.
Ariassos’un resmi kuruluş yılı, Manlius Vulso’nun seferi ve Apameia Barışı’yla bağlantılı olarak MÖ 189-188 yıllarıdır. Ariassos, MÖ 1. yüzyıldan Gallienus Dönemi’ne kadar sikke basımına devam etmiştir. Hierokles tarafından Geç Antik Dönem’de Pamfilya eyaletinde gösterilen kent, 12. yüzyıla kadar Pamfilya II bölgesinin piskoposluk merkezi olmuştur. Diğer Pisidya kentleri ile birlik içerisinde olan Ariassos, Roma İmparatorluk Çağı’nda ulaşım yollarının inşa edildiği bir konumda yer almıştır. Kentte antik çağda bağcılık, şarapçılık ve zeytinyağı üretiminin yapıldığı anlaşılmaktadır.
Ariassos kent planı incelendiğinde; doğudan batıya doğru sırasıyla bir nekropol alanı, şehir surlarının güney köşesi ve sivil yapılar, şehir kapısı, kapıdan batıya doğru uzanan olası bir sütunlu cadde, bu caddenin kuzey tarafında esas kent yerleşimi ve batısında yine nekropol alanı yer almaktadır. Kent, doğu-batı doğrultusunda uzanan bu ana caddeye paralel olarak kuzey yamaçta oluşturulan teraslar üzerine yerleştirilmiştir. Yamaç eğiminin çok fazla olması nedeniyle bu teraslar ancak dar ve merdiven şeklindeki sokaklarla birbirine bağlanmıştır.
Ariassos, yamaca yaslanmış bir kent özelliğinde olup üç kemerli anıtsal şehir kapısından başlayan ana cadde ve iki yanındaki teraslarda yer alan yapılar şehrin genel planını oluşturmaktadır. Yapılan araştırmalarda ana caddenin, Termessos Antik Kenti’ne ulaşan Roma İmparatorluk Çağı yoluna kavuştuğu ortaya çıkarılmıştır. Helenistik temeller üzerine inşa edildikleri düşünülen sur duvarları, Roma ve Doğu Roma (Bizans) dönemlerinin izlerini taşımakta olup şehri batı, kuzey ve doğudan çevreler. Ariassos’un en çarpıcı ve tümüyle korunmiş olan yapısı üç kemerli anıtsal şehir kapısıdır. Roma İmparatorluk Çağı’nda inşa edilen yapının üzerinde dört büyük heykelin yer aldığı, kaide ve yazıtlardan anlaşılmaktadır.
Şehir kapısından sonra yerleşimin en iyi korunmuş kalıntıları; güney ve doğu nekropollerinde yer alan heroon tipi anıtsal mezarlardır. Roma yolu, su yolu, bazilika, bouleuterion, stoa, çeşme binası, gymnasium, hamam, tamamı yıkılmış tiyatro ve kamu binaları daha çok Roma Dönemi izlerini taşıyan diğer kalıntılardır. Ariassos, 1991 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Ariassos Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Ariassos’a ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Sabri Aydal, Nafiz Aydın, Orhan Artvur ve Edip Özgür tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma ve kazı sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
