Tarihi İtalyan Değirmeni; Antalya ili, Serik ilçesi sınırları içerisinde, Bilginler Mahallesi Demiroluk Tepesi mevkisinde bulunan eski bir değirmendir. Yapı, 1902-1910 yılları arasında bölgede yaşayan İtalyan elektrik mühendisi ve arkeolog Andrea Castellanio tarafından inşa edilmiştir. Halk arasında “İtalyan Değirmeni” adıyla bilinen yapının inşa süreci, bölgedeki tarihi eserlerin yurt dışına kaçırılmasıyla bağlantılı ilgi çekici bir hikâyeye dayanmaktadır.
Doğal eğimli araziye konumlandırılmış olan değirmen, geçmişte su gücünden yararlanarak tahıl öğütme amacıyla kullanılmıştır. Yapının bulunduğu konum ve mimari özellikleri, suyun belirli bir yükseklikten yönlendirilerek mekanik enerjiye dönüştürüldüğünü göstermektedir. Değirmen kalıntısında görülen iri taş bloklar ve moloz taş örgü, geleneksel kırsal yapı tekniklerinin tipik bir örneğidir. Taşlar arasında kullanılan harç, yapının dayanıklılığını artırmak amacıyla tercih edilmiştir. Günümüzde ayakta kalan dikey duvar parçaları, büyük olasılıkla suyun değirmen çarkına iletildiği kanal sisteminin ya da mekanik aksamı taşıyan ana gövdenin bir parçasıdır.
Zamanla terk edilen yapı, doğal etkenler ve bitki örtüsünün etkisiyle büyük ölçüde tahrip olmuştur. Duvar aralarından çıkan bitkiler ve kök sistemleri, taş örgünün çözülmesine neden olarak yapının daha da yıpranmasına yol açmaktadır. Buna rağmen mevcut kalıntılar, yapının özgün planı ve işleyişi hakkında önemli ipuçları sunmaya devam etmektedir. Değirmen kalıntıları arasında bulunan 75 metre uzunluğundaki demir su borusu ise 2018 yılında çalınmıştır.
İtalyan Andrea Castellanio, 1902 yılında bölgeyi ziyareti sırasında Roma Dönemi’nden kalma çok sayıda tarihi eser bulunduğunu fark etmiştir. Yerel halkın bu eserlere ilgi göstermediğini gören Castellanio, antik eserleri yurt dışına kaçırmak amacıyla köye bir değirmen kurmuş ve değirmenci kılığına girerek bölgeye yerleşmiştir. İtalya’dan getirdiği av köpekleriyle avlanıyormuş izlenimi vererek dikkat çekmeden Bilginler ve çevresindeki antik yerleşim alanlarında yüzey araştırmaları yapmıştır.
Bölgenin ormanlık ve yolsuz olmasından faydalanan Castellanio, köye yol yaptırarak halkın güvenini kazanmıştır. Köylülerin hayvancılıkla uğraşması ve yaz aylarında yaylaya göç etmesi nedeniyle köyde sadece yaşlıların kalmasını fırsat bilmiş; bu kişilere para vererek onları gece bekçisi olarak tutmuştur. Halkın yokluğundan faydalanarak tespit ettiği tüm tarihi eserleri limana ulaştırmış ve İtalya’nın Bari şehrine kaçırmıştır.
Castellanio, faaliyetlerini tamamladıktan sonra değirmeni köyden birine devrederek bölgeden ayrılmıştır. Orijinal yapı 1956 yılında yıkılmış ve köylüler tarafından yeniden inşa edilmiştir. 1970’li yıllarda bölgeye modern makinelerin ve elektriğin gelmesiyle tamamen işlevsiz kalan değirmen zamanla harap olmuştur.
Tarihi İtalyan Değirmeni Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Tarihi İtalyan Değirmeni’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi tarafından hazırlanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar
