Alanya Kalesi İç Kale Kilisesi; Antalya ili, Alanya ilçesi sınırları içerisinde, Alanya Kalesi İçkale bölümünde, MS 12. yüzyılda Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde inşa edilmiş olan, merkezî kubbeli ve üç yapraklı yonca (trikonkhos) planlı bir kilisedir. Yapı, “St. George (Aziz Georgios) Kilisesi” adıyla da bilinmektedir.
Mevcut yapının yerinde, daha önce, geçmişi MS 6. yüzyıla uzanan ve günümüzde sadece temelleri görülebilen üç nefli, bazilikal planlı bir ilk dönem kilisesi yer almaktaydı. MS 6. yüzyıla ait bu ilk kilise en geç MS 10. yüzyılda yıkılmış ve açığa çıkan arsa üzerinde bir mezarlık oluşturulmuştur. Günümüzdeki kilise (şapel) ise MS 12. yüzyılın sonlarında inşa edilmiş olup ilk dönem kilisesinden günümüze ulaşan en belirgin yapı elemanı, dıştan görülebilen büyük apsistir.
Kilisenin üst örtüsü merkezde bir kubbe, bu kubbenin kuzey ve güneyinde iki yarım kubbe, doğu ve batısında ise beşik tonozlardan oluşmaktadır. Yapının kuzey ve doğu cephelerinde birer kapı açıklığı yer alır. Kilisenin kubbesi, geçiş elemanları ve yan apsislerinde bazı fresk izleri mevcuttur. Bu fresklerde, mimari bir arka plan önünde dört İncil yazarı (Evanjelistler) tasvir edilmiştir.
İlk dönem kilisesine ait çevre duvarlarının kalıntıları, yapının özellikle güney yönünde belirgin şekilde izlenebilmektedir. Gerçekleştirilen ilk dönem kazı çalışmalarında; bazilikanın batı yönündeki duvar ve nef sırası izleri ile sütun kaidelerinin (ayak yerlerinin) tespit edildiği raporlanmıştır. Ayrıca kilise çevresine ikinci dönem şapelinin inşa edilmesinden sonra, önceki bazilikanın nef aralarına denk gelecek şekilde ana kayaya oyulmuş mezarların açıldığı saptanmıştır. Bu mezarların yerleri zamanla tahrip olup kaybolunca, sonraki süreçte yeniden belirginleştirilerek basit onarımları gerçekleştirilmiştir.
Şapelin güneybatısında birtakım sarnıç yapıları ve bu sarnıçların gerisindeki yüzeyde bazı duvar izleri saptanmıştır. Alandaki mimari kurgu dikkate alındığında, zemin katta yer alan sarnıçların üzerinde üst katların da bulunması gerektiği değerlendirilmektedir. Ancak 1950-1960 yılları arasında yürütülen onarım çalışmaları sırasında bu alandaki kalıntılar ve mimari izler ortadan kaldırıldığından, söz konusu mekânların özgün niteliği günümüzde tam olarak belirlenememektedir.
Sarnıçların arasında kalan kesimdeki mimari izlerden hareketle, duvar takibi yapılarak bir kazı çalışması gerçekleştirilmiş; doğu-batı doğrultusunda uzanan bir duvar parçasının, kuzey-güney doğrultusunda dik bir duvar ile kesiştiği tespit edilmiştir. Mevcut veriler ışığında, söz konusu duvarların yapılara ait çevre (ihata) duvarı mı yoksa taşıyıcı sistem unsurları mı olduğu tam olarak anlaşılamamıştır. Bu duvar kalıntılarının dışında, günümüzdeki yaya yürüyüş yolunun hemen altında kalan bir kotta ise ocak benzeri bir mimari kurgu açığa çıkarılmıştır. Kare planlı ve tuğla malzeme ile inşa edilmiş bu ocağın çevresinde bazı seramik parçaları ele geçirilmişse de bu buluntular, bir çini fırını olamayacak kadar küçük ölçekli olan bu ocak yapısı için ayırt edici bir işlevsel kanıt sunmamaktadır.
Alanya Kalesi İç Kale Kilisesi, 1999 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Alanya Kalesi İç Kale Kilisesi Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Alanya Kalesi İç Kale Kilisesi’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Osman Eravşar tarafından gerçekleştirilmiş olup “Alanya Kalesi Üçüncü Dönem Kazı Çalışmaları (2013-2022)” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
