Tophane Şapeli A; Antalya İli, Alanya İlçesi sınırları içerisinde, Tophane Mahallesinin güney ucunda 442 ada 42 parsel üzerine 18. yüzyılda günümüzde temel izleri görülebilen özel bir konutun bahçesine Alanya’da yaşayan Rumlar tarafından inşa edilmiş küçük, doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı, sivri beşik tonoz örtülü özel bir şapeldir. Alanya Kalesi Tophane Mahallesi üzerinde yürütülen kazı ve onarım çalışmalarında tespit edilen yapı; “Tophane – Şapel A” adıyla kayıt altına alınmıştır.
Şapel, kendisini ve bir konutu içine aldığı anlaşılan sıvalı bir bahçe duvarı ile çevrilidir. Şapelin güney-batısında, bugün sadece temel duvarları kalabilmiş bir konut kalıntısı, kuzeyinde ise şapeli de çevreleyen bahçe duvarları ve bahçenin ortasında küçük bir sarnıç yer almaktadır. Kuzeyde yer alan bahçeye geçiş, şapelin doğusundandır. Konut, şapel ve bahçe duvarlarının topoğrafyaya yerleşme durumuna bakılarak yapının şimdi ortadan kalkmış bu konuta ait, özel bir şapel olduğu düşünülmektedir. Şapel dıştan 4.30×5.50 m, içten 2.93×4.16 m ölçülerindedir. Şapel, Alanya’da sıklıkla karşılaşılan moloz taş ve tuğla kırıklarının birlikte kullanıldığı duvar örgüsü ile inşa edilmiştir.
Küçük yapının güney ve kuzey cephelerinin batı tarafında ve aynı aks üzerinde iki kapısı bulunmaktadır. Güney kapı yuvarlak kemerli, kuzey kapı düz lentoludur. Kuzey cephenin doğusunda da bir pencere batı köşesinde ise bir merdiven yer almaktadır. Doğu cephede, dışarıya taşan yarı dairesel apsis kütlesinin ortasında bir mazgal pencere yer almaktadır. Apsis çıkıntısının da üzerinde, çatıya yakın bir seviyede küçük bir tepe penceresi bulunmaktadır. Şapel, batı yönünde, alttan kayalara oturmuştur. Ancak, daha üst seviyede topografyadaki eğim gereği bir boşluk geçit oluşmuştur. Şapelin bahçe ile konut arasında irtibatı sağlaması amacıyla kuzey-batı köşesine bitişik şekilde bir merdiven yapılmıştır.
Şapelin içi, Hıristiyan ikonografisine ait duvar resimleriyle kaplıdır. Yapının batı cephesinde çatı örtüsüne ait duvar yükseltisindeki köşe taşlardan biri üzerinde yer alan duvar resmi kalıntıları, sözkonusu taşın bir başka yerden getirilmesi olasılığının yanı sıra şapelin dışının da duvar resimleriyle kaplı olabileceğini düşündürmektedir. Binanın içinde büyük ölçüde sağlam kalabilmiş Hıristiyan ikonografisine ait sahneler içeren duvar resimleri oldukça ilgi çekicidir. Ağırlıklı olarak kırmızı, turuncu ve mavi renklerin kullanıldığı sahneler arasında; “İsa Çarmıhta”, “Ölü İsa’ya Ağıt”, “İsa’nın Kudüs’e Girişi”, “İsa Din Bilginleri arasında”, “Vaftiz”, “İsa’nın Doğumu” ve “Meta morphosis” gibi konular ile çeşitli aziz tasvirleri yer almaktadır. Bu tür bir tematik program ve renk zenginliği, Alanya ve çevresi için oldukça önemli ve bildiğimiz kadarıyla üniktir.
Doğuda apsis ve iki yanında küçük birer niş bulunan yapı, doğu-batı yönünde uzanan bir sivri beşik tonoz ile örtülüdür. Kalabilen izlere göre, tonozun ortada bir takviye kemeri ile desteklendiği anlaşılmaktadır. Tonoz büyük ölçüde yıkılmıştır. Apsis nişi oval bir formdadır; ortasında ve üzerinde birer mazgal pencere yer almaktadır. Apsisin iki yanında birbirine simetrik olarak yerleştirilmiş nişlerden güneydeki tahrip durumdadır. 2006 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazılarında Şapel içerisinde dağınık olarak bazı insan kemiklerine rastlanılmıştır. Şapelin içerisindeki kemiklerin varlığına göre belki de, konut sahiplerinin şapel içerisine gömülmüş olduğu düşünülmektedir.
2007 yılında Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı ilan edilerek koruma altına alınan Tophane Şapeli A yapısı içerisinde 2006 yılında tamamlanan kazı çalışmaları sonrasında, Osmanlı Dönemine ait sikkeler, kolye olarak kullanılmış metal bir haç, üzeri desenli sedef parçalar, porselen ve sırlı seramikler ele geçirilmiştir. Çalışmalar tamamlandıktan sonra kuzey giriş ve pencere taşla doldurulmuş, güney girişe demir bir kapı taktırılarak yapı koruma altına alınmıştır.
Adres:
Tophane Mahallesi, Alanya/Antalya
Mimari Çağ:
Rum
Bugünkü Kullanımı:
Şapel
Koruma Durumu:
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
01.07.2023
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Tophane Şapeli B hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; Leyla YILMAZ, M. Oluş ARIK, Z. Kenan BİLİCİ ve Kubilay YEĞİN’e ait olup, yazı kaynağı Alanya-Tophane Mahallesi’ndeki Geç Osmanlı Dönemi Kiliselerinden Örnek, Alanya Kalesi 2007 Yılı Çalışmaları Kazı Raporu ile T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri kitabından alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda ismi yazılı araştırmacıdan izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
