Tophane Şapeli B; Antalya İli, Alanya İlçesi sınırları içerisinde, Tophane Mahallesi 299 ada 37 parsel üzerine Alanya’da yaşayan Rumlar tarafından 19. yüzyılda inşa edilmiş, doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen planlı kâgir bir şapeldir. Alanya Kalesi Tophane Mahallesi üzerinde yürütülen kazı ve onarım çalışmalarında tespit edilen yapı; “Tophane – Şapel B” adıyla kayıt altına alınmıştır.
Şapel, eğimli bir arazi üzerine bu kesimdeki kaya formasyonlarının üzerine inşa edilmiştir. Aralarda düzensiz olarak yerleştirilmiş tuğlaların kullanıldığı moloz taşlarla inşa edilmiş olan şapel, doğu-batı yönünde uzanmakta olup yaklaşık 5.00×7.00 metre ebadında dikdörtgen planlı kârgir bir kütle halinde günümüze ulaşabilmiştir. Yapının batı cephesi kayalık topografyanın eğimi ile sınırlandırılmış olup, kuzey cephesi ise büyük ölçüde yıkılmıştır. Şapel’e giriş, cephenin batı köşesine yakın konumda bulunan sivri kemerli bir alınlık içinden sağlanmaktadır.
Şapelin kapı kemeri karnında hâlâ sıva üzerinde görülebilen ve kıvrım dallardan oluşan kırmızı renkli duvar resmi kalıntıları bulunmaktadır. Yapının doğu cephesinin ortasındaki apsis, bu kesimdeki kayalar üzerine oturan dairesel bir çıkıntıdan ibarettir. Apsis nişinin ortasında, bugün düşey dikdörtgen bir açıklık halinde izlenebilen söveleri tuğladan örülmüş bir pencere bulunmaktadır. Yapının içinde, doğu cephenin ortasında, alınlığı tuğla ile örülmüş yuvarlak kemerli yarı dairesel bir apsis nişi ile bunun kuzey kanadında zemine yakın bir seviyede sivri kemerli küçük bir niş yer almaktadır.
Kuzey ve güney duvarlar, karşılıklı olarak yerleştirilmiş sivri kemerli ve derinli az ikişer nişten ibarettir. Söz konusu duvarların doğu ucunda, yine karşılıklı olarak sivri kemerli birer niş yer almaktadır. Yapının güney duvarındaki sivri kemerli nişlerden batı kanadındakinin içinde, sıva üzerinde konturları profilli bir çıkıntı halinde vurgulanmış ve yuvarlak bir kemer meydana getiren bir uygulama dikkat çekmektedir. Kemer formunun üzerinde, rölyef halinde izlenebilen bir hilal motifi bulunmaktadır. Yapıda tespit edilen hilal motifine göre kilise olarak hizmet gören yapının, muhtemelen sonradan bir mahalle mescidi ya da tekkeye dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Yapının işlevini değiştirmesi üstteki sıva tabakasının altında büyük ölçüde sağlam kaldığı anlaşılan ve Hıristiyan ikonografisine ait sahneler içeren duvar resimlerinin varlığı ile kanıtlanabilmektedir. Kilise olarak kullanılan yapının mescit ya da tekkeye çevrilmesi sonucunda duvar resimleri bu sıvanın altında bırakılmıştır.
Yapının kuzey duvarının doğu kanadında ve apsis nişi içinde tesbit edilebilen bazı gemi graffitilerinin, yapının son kullanım aşamasına ait olduğu göstermektedir. Yapının içinde sürdürülen çalışmalarda, yapının kuzeyinde binaya bitişik olarak devam eden muhdes bir mekânın varolduğu, aynı şekilde, güney cephesinin önünde de, vaktiyle üstü ahşap çatı ile örtülü bir sundurmanın bulunduğu anlaşılmıştır. Yapının batı cephe önünde duvar boyunca devam eden yaklaşık 0.30 m yüksekliğinde bir taş seki bulunmaktadır. Taş sekinin ön yüzü, münavebeli olarak siyah ve kırmızı renklerin kullanılmış olduğu zikzak motiflerinden oluşan bir duvar resmi ile kaplı durumdadır. Benzer bezemelere, apsis duvarındaki nişin kemer karnında da görülebilmektedir. Yapının içinde gerçekleştirilen kazı çalışmaları sonucunda; yapının içinde ve çevresindeki kalıntılardan bol sayıda porselen, sırlı ve sırsız kap kırıkları, Osmanlı Dönemine ait penezler, 1 Bizans sikkesi ve çoğunluğu çivi olmak üzere kimi metal eşyalar ile apsisin kuzey kanadında ve döşeme kotunun altında, özel bir yuva içine yerleştirildiği anlaşılan bütüne yakın form veren sırlı bir kâse bulunmuştur.
1999 yılında Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı ilan edilerek koruma altına alınan Tophane Şapeli B yapısı içerisinde 2006 yılında tamamlanan kazı çalışmaları sonrasında, duvar resimlerinin yağmurdan etkilenmemesi için etraflarına bordür çekilerek geçici koruma altına alınmaları sağlanmış; ayrıca, mekâna jeo-tekstil serilip kum ile kapatılarak sekideki duvar resimlerinin ve döşeme kalıntılarının korunmaları gerçekleştirilmiştir.
Adres:
Tophane Mahallesi, Alanya/Antalya
Mimari Çağ:
Rum
Bugünkü Kullanımı:
Şapel
Koruma Durumu:
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
01.07.2023
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Tophane Şapeli B hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; M. Oluş ARIK, Z. Kenan BİLİCİ ve Kubilay YEĞİN’e ait olup, yazı kaynağı Alanya Kalesi 2007 Yılı Çalışmaları Kazı Raporu ile T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri kitabından alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda ismi yazılı araştırmacıdan izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
Yorum Yazın