Yaylaalan Antik Dönem Gümrük Binası; Antalya ili, Manavgat ilçesi sınırları içerisinde, Yaylaalan Mahallesi’nin 1,97 km kuzeybatısında, Hisarcık Tepe’nin 656 m güneyinde, tepenin eteğindeki düzlük alana Helenistik Dönem’de inşa edilmiş bir savunma ve güvenlik yapısıdır. Halk arasında “Gümrük Hanı” adıyla bilinen yapı; Tilkiler Mahallesi üzerinden Yaylaalan Mahallesi’ne gelen, burada Hisarcık Tepe’yi aşarak Sırtköy’e devam eden antik yolun üzerine inşa edilmiştir. Yapının, yolun ve Hisarcık Tepe’nin güvenliğini sağlayan bir güvenlik kontrol noktası yapısı olabileceği düşünülmektedir.
Ormanlık ve tepelik bir alanda yer alan yapı kalıntıları, Helenistik Dönem’e tarihlenebilecek anıtsal bir mimari nitelik taşımaktadır. Yapı bedenlerinde ve cephe kurgularında kullanılan iri kireç taşı blokları, dönemin nitelikli işçilik anlayışını ve savunma ya da anıtsal nitelikli kamusal mimari geleneklerini belirgin bir şekilde yansıtmaktadır.
Yapıların duvar örgülerinde ağırlıklı olarak izodomik blok taş örgü tekniği tercih edilmiştir. Harçsız olarak üst üste bindirilen devasa kireç taşı blokları, kusursuz kenar birleşimleriyle dikkat çekmektedir. Korunagelen yüksek duvar yüzeylerinde, alt kotlarda profilli korniş ve kaide hatları izlenirken üst kotlarda payaste (pilaster) başlığı veya mimari cephe elemanı olarak işlenmiş profilli taşlar mevcuttur. Yapı duvarlarındaki dikdörtgen formlu pencere veya mazgal açıklıkları, iç mekân aydınlatmasına ya da savunma işlevine işaret etmektedir.
Yapının köşe birleşimlerinde kullanılan L formlu ve çift yönlü işlenmiş köşe blokları ile gablesımsı (üçgen alınlık niteliğinde) üst bitiriş elemanları, özgün mimari formun anıtsal yapısını ortaya koymaktadır. Zemin seviyesinde ve çevreye dağılmış hâldeki blok taşlar arasında tespit edilen zengin süslemeli korniş/arşitrav fragmanı; üzerinde yer alan yumurta dizisi (ovolo), yaprak motifi ve diş sırası (dentil) gibi ince taş işçiliği detaylarıyla yapının estetik ve nitelikli bir mimari programa sahip olduğunu doğrulamaktadır.
Gümrük Hanı; 28 Temmuz 2021 tarihinde Manavgat’ta çıkan, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en büyük orman yangını olarak kayıtlara geçen ve Antalya’nın doğu ilçelerinde etkili olan Manavgat Yangını’ndan büyük zarar görmüştür. Yapının bulunduğu tepe ve çevresindeki orman sahasının tamamı yanmıştır. Yangın sonrasında, önceden sık çam ağaçları ve bitki örtüsü altında kalan yapıya ait tüm kalıntılar gün yüzüne çıkmıştır.
Yaylaalan Antik Dönem Gümrük Binası Genel Bilgiler:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Kaplan, O. D. (2016). Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi. Antalya Kültür Varlıkları Envanteri. antalyakulturenvanteri.com
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2019)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
