Tophane Şapeli A; Antalya ili, Alanya ilçesi sınırları içerisinde, Tophane Mahallesi’nin güney ucunda, 442 ada 42 parsel üzerinde yer almaktadır. 18. yüzyılda, günümüzde temel izleri görülebilen özel bir konutun bahçesine Alanya’da yaşayan Hristiyan Rumlar tarafından inşa edilmiş küçük, doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı, sivri beşik tonoz örtülü şahsa ait özel bir şapeldir. Alanya Kalesi Tophane Mahallesi üzerinde yürütülen kazı ve onarım çalışmalarında tespit edilen yapı, literatüre “Tophane – Şapel A” adıyla kayıt edilmiştir.
Şapel, kendisini ve bir konutu içine aldığı anlaşılan sıvalı bir bahçe duvarı ile çevrilidir. Şapelin güneybatısında bugün sadece temel duvarları kalabilmiş bir konut kalıntısı, kuzeyinde ise şapeli de çevreleyen bahçe duvarları ve bahçenin ortasında küçük bir sarnıç yer almaktadır. Kuzeyde yer alan bahçeye geçiş, şapelin doğusundandır. Konut, şapel ve bahçe duvarlarının topoğrafyaya yerleşme durumuna bakılarak yapının, şimdi ortadan kalkmış bu konuta ait özel bir şapel olduğu düşünülmektedir. Şapel dıştan 4,30×5,50 metre, içten ise 2,93×4,16 metre ölçülerindedir. Yapı, Alanya’da sıklıkla karşılaşılan moloz taş ve tuğla kırıklarının birlikte kullanıldığı duvar örgüsü ile inşa edilmiştir.
Küçük yapının güney ve kuzey cephelerinin batı tarafında ve aynı aks üzerinde iki kapısı bulunmaktadır. Güney kapısı yuvarlak kemerli, kuzey kapısı ise düz lentoludur. Kuzey cephenin doğusunda bir pencere, batı köşesinde ise bir merdiven yer almaktadır. Doğu cephede, dışarıya taşan yarı dairesel apsis kütlesinin ortasında bir mazgal pencere yer alır. Apsis çıkıntısının üzerinde, çatıya yakın bir seviyede küçük bir tepe penceresi daha bulunmaktadır. Şapel, batı yönünde alttan kayalara oturmuştur; ancak daha üst seviyede topoğrafyadaki eğim gereği bir boşluk geçit oluşmuştur. Şapelin bahçe ile konut arasındaki irtibatı sağlaması amacıyla kuzeybatı köşesine bitişik şekilde bir merdiven inşa edilmiştir.
Şapelin içi, Hristiyan ikonografisine ait duvar resimleriyle (fresk) kaplıdır. Yapının batı cephesinde çatı örtüsüne ait duvar yükseltisindeki köşe taşlardan biri üzerinde yer alan duvar resmi kalıntıları, söz konusu taşın bir başka yapıdan devşirme olarak getirilmesi olasılığının yanı sıra şapelin dış cephesinin de duvar resimleriyle kaplı olabileceğini düşündürmektedir. Binanın içinde büyük ölçüde sağlam kalabilmiş Hristiyan ikonografisine ait sahneler içeren duvar resimleri oldukça ilgi çekicidir. Ağırlıklı olarak kırmızı, turuncu ve mavi renklerin kullanıldığı sahneler arasında; “İsa Çarmıhta”, “Ölü İsa’ya Ağıt”, “İsa’nın Kudüs’e Girişi”, “İsa Din Bilginleri Arasında”, “Vaftiz”, “İsa’nın Doğumu” ve “Metamorphosis (Başkalaşım)” gibi konular ile çeşitli aziz tasvirleri yer almaktadır. Bu tür bir tematik program ve renk zenginliği, Alanya ve çevresi için oldukça önemli olup bildiğimiz kadarıyla bölge mimarisinde üniktir.
Doğuda apsis ve iki yanında küçük birer niş bulunan yapı, doğu-batı yönünde uzanan bir sivri beşik tonoz ile örtülüdür. Kalabilen izlere göre tonozun ortada bir takviye kemeri ile desteklendiği anlaşılmaktadır; ancak tonoz günümüzde büyük ölçüde yıkılmıştır. Apsis nişi oval bir formdadır, ortasında ve üzerinde birer mazgal pencere yer almaktadır. Apsisin iki yanında birbirine simetrik olarak yerleştirilmiş nişlerden güneydeki tahrip olmuş durumdadır. 2006 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazılarında şapel içerisinde dağınık halde bazı insan kemiklerine rastlanılmıştır. Şapelin içerisindeki kemiklerin varlığı, konut sahiplerinin veya aile üyelerinin şapel içerisine gömülmüş olabileceğini akla getirmektedir.
2007 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” ilan edilerek koruma altına alınan Tophane Şapeli A bünyesinde, 2006 yılında tamamlanan kazı çalışmaları sonrasında Osmanlı Dönemi’ne ait sikkeler, kolye olarak kullanılmış metal bir haç, üzeri desenli sedef parçaları, porselen ve sırlı seramik buluntuları ele geçirilmiştir. Arkeolojik çalışmalar tamamlandıktan sonra yapının fiziki güvenliğini ve korunmasını sağlamak amacıyla kuzey girişi ile penceresi taşla örülerek kapatılmış, güney girişine ise demir bir kapı taktırılarak yapı tam koruma altına alınmıştır.
Tophane Şapeli (A) Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Tophane Şapeli (A)’ya ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Leyla Yılmaz, M. Oluş Arık ve Z. Kenan Bilici tarafından gerçekleştirilmiş olup “Alanya-Tophane Mahallesi’ndeki Geç Osmanlı Dönemi Kiliselerinden Örnek” ile “Alanya Kalesi 2007 Yılı Çalışmaları Kazı Raporu” adlı eserlerden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
