Eynif Tol Han; Antalya İli, İbradı İlçesi sınırları içerisinde, Başlar Mahallesi’nin yanında yılkı atları ile ünlü Eynif Ovasının kuzeybatı köşesinde Alanya-Beyşehir Kervan Yolunun üzerinde yer alan, 13. yüzyılın ilk yarısında (1219-1235) Selçuklu Devleti Döneminde Sultan I. Alâeddin Keykubad tarafından yaptırılmış kervansaraydır. Yöre halkınca “Tol” taş veya kemer anlamında kullanılmakta olup kervan yolları üzerinde konumlanan hanlar genellikle “Tol Han” olarak anılmıştır. Han’ın planı Alanya’da bulunan Alara Hanı ile benzerlik göstermektedir.
İlk çağlardan günümüze Anadolu’nun içlerinden Akdeniz’e inmek için izlenen, Toros Dağlarını Demirkapı Geçidi ile aşan, Kesikbelen adıyla bilinen önemli bir güzergâh üzerinde bulunan Antalya’nın İbradı ilçesi 13. yüzyılda Antalya-Konya arasına yaptırılmış olan 11 nitelikli Selçuklu Kervansarayından bir tanesine ev sahipliği yapmaktadır.
İbradı ilçesine bağlı Başlar Mahallesi yanında bulunan, özellikle yılkı atlarıyla ünlü 90.000 dönümden oluşan Eynif Ovası, Alanya-Beyşehir Kervan Yolu üzerinde yer almaktadır. Osmanlı Devleti Döneminde sipahi atlarının Eynif Ovasında bırakılması sonucunda oluşan yılkı atları günümüzde Eynif Ovası ile tamamen bütünleşmiştir.
Alanya-Beyşehir Kervan Yolu üzerinde Yukarı Eynif Ovası’nın güneyinde Akdağ’ın ovayla birleştiği düzlükte yer alan Eynif Tol Han, 13. yüzyılın ilk yarısında Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad tarafından yaptırılmıştır. Kervansaray yöre halkınca “Tol Han” veya “Eynif Tol Han” adlarıyla anılmaktadır. Yöre halkı ağzıyla Tol ismi; taş kemer, küçük köy, yayla veya bahçe kapısı anlamına gelmekte olup hanın adı bir nevi “Taşhan” olmaktadır. Eynif Tol Han’da bu adı fazlasıyla hak etmektedir.
Eynif Tol Han, doğu-batı yönünde uzanan ve doğu tarafındaki basık kemerli anıtsal bir kapıdan giriş sağlanan beş sahınlı bir yapıdır. Kesme taştan yapılmış olan söveleri ve basık kemeri günümüzde ayakta durmaktadır. Hanın yapısı açık ve kapalı avlusu tek mekânda toplanmış konsantrik hanlar grubuna girmektedir. Hanın kuzey, güney ve batı duvarları dıştan üçgen payandalarla desteklenmiş durumdadır. Girişe göre beş sahınlı bir düzenlemeye sahip olan Eynif Tol Han’da ortadaki sahının üzerinin açık olduğu anlaşılmaktadır. 13. yüzyıldaki sağlam haliyle han’da bulunan sahınlar, sivri kemerlerle taşınan tonoz bir örtüyle kapatılmıştır.
Helenistik ve Roma Dönemine ait düzgün özenli kesme taş işçiliği bulunan Eynif Tol Han ilk bakıldığında Roma Dönemi yapısı olarak anılsa da hanın giriş kapısı ve iç mekânda bulunan Selçuklu mimarisi basık kemerler yapının Selçuklu Devleti Döneminde yapıldığını kanıtlamaktadır. Eynif Tol Hanın içinde ve dışında bulunan Roma Dönemine ait devşirme taş ve malzemeler, hanın bulunduğu düzlükte Roma Dönemine ait eski bir yapının varlığını göstermekte olup, bu taşlar hanın yapımında kullanılmıştır.
MS 4. yüzyılda Roma Döneminde açılan yollar üzerine 40 km aralıklarla inşa edilen Mansio (Konuk Evi)’nun Eynif Ovasında da var olduğu ve sonraki dönemde bu yapının Selçuklular tarafından değerlendirilerek Kervansaray’a dönüştürüldüğü düşünülmektedir. Antik Yol güzergâhı üzerinde bulunması sebebiyle Eynif Tol Han’ın çevresinde eski döneme tarihlendirilen mezarlar bulunmaktadır. Eski dönemlerde yolculuk sırasında vefat eden kişilerin cenazeleri başka bir yere götürülemediği için yolda uygun yerlere defnedilmiş olup günümüzde bu tip eski mezarlar Eynif Ovasında görülebilir durumdadır. Eynif Tol Han, 1981 yılında Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Adres:
Başlar Mahallesi, İbradı/Antalya
Mimari Çağ:
Selçuklu Devleti
Yaptıran:
Sultan I. Alâeddin Keykubad
Bugünkü Kullanımı:
Anıt
Koruma Durumu:
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü
T.C. Vakıflar Antalya Bölge Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
10.09.2018
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Eynif Tol Han hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; Osman KUNDURACI’ya ait olup, yazı kaynağı Konya-Alanya Güzergâhındaki Selçuklu Kervansaraylarının Eşrefoğlu Beyliği’ne Sunduğu Katkılar makalesinden alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda ismi yazılı araştırmacıdan izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
