Akseki; Antalya’nın doğusunda, kent merkezine yaklaşık 160 km uzaklıkta, Alanya-Konya Karayolu üzerinde, tarihî İpek Yolu güzergâhında, Batı Toros Dağları’nın güneyinde kurulmuş bir ilçedir. Doğusunda Gündoğmuş ve Bozkır, batısında Manavgat ve İbradı, kuzeyinde Beyşehir ve Seydişehir, güneyinde ise Manavgat ve Gündoğmuş ilçeleri yer almaktadır. Ilıman Akdeniz iklim kuşağında bulunmasına rağmen Akseki’nin iklim özellikleri İç Anadolu iklimine daha yakındır. Bölgenin iklim koşulları ve ekonomik yapısı, yerleşme dokusunun oluşumunda belirleyici olmuştur. Yerleşimin yaslandığı yamaçlarda, kuzey-güney doğrultusunda seyrek; yamaçlardan vadilere doğru ise yoğunluk gösteren bir yerleşim dokusu gelişmiştir.
Yeni yerleşim alanlarının ovaya doğru yayılması sayesinde, eğimli bir yamaca kurulu olan eski kent dokusu büyük ölçüde korunabilmiştir. Ancak yaz aylarında iklimin elverişli olması nedeniyle son yıllarda Manavgat çevresinden gelen nüfusun bölgeyi yayla yerleşimi olarak değerlendirmesi, arazi değerlerinin artmasına ve eski kent dokusu içerisinde yeni yapılaşmaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Eğimli araziye yerleşmiş eski kent dokusunun belirgin özelliği; eğime paralel ve dik doğrultuda açılmış yollar üzerinde, ayrık yapı nizamında inşa edilmiş bahçeli konutlardan oluşmasıdır. Yapılar, mülkiyet durumuna göre örülmüş taş bahçe duvarları ve çitlerle birbirinden ayrılmaktadır. Akseki konutlarında kat sayısını, yapı sahiplerinin ekonomik durumu ve arazinin eğimi belirlemekte olup konutlar genellikle iki katlıdır. Bununla birlikte günümüzde konak olarak nitelendirilebilecek üç katlı yapılar da bulunmaktadır. Bu yapılarda kat dağılımı bodrum kat (yol kotunun altındaki kat), zemin kat ve birinci kat şeklindedir.
İki katlı Akseki evlerinde alt katta, halkın temel geçim kaynağı olan hayvancılığa yönelik mekânlar yer almakta; zemin kat bu işlevlere uygun biçimde düzenlenmektedir. Üst katta ise servis mekânları ve oturma birimleri bulunmaktadır. Zemin kat, depo gibi servis mekânlarını da içermekte; üst kat ise mutfak ve odalardan oluşmaktadır.
Üç katlı büyük konaklarda ise bu dağılım, arazinin topografyasına bağlı olarak şekillenmiştir. Bodrum kat hayvan barınağı olarak kullanılırken, zemin kat servis ve hizmetlilere ait mekânlara, üst kat ise yaşam alanlarına ayrılmıştır.
Akseki evlerinin en önemli özelliklerinden biri, özellikle yaşam katlarında görülen nitelikli ahşap işçiliktir. Geleneksel konutlarda; yüklük, gusülhane, lambalık, çiçeklik, şerbetlik, başmak (davlumbaz), raf ve tavan gibi öğelerin en nitelikli örneklerine rastlanmaktadır. Ahşap tavanlarda; kademeli, dairesel kesitli, sekizgen kesitli kademeli, kare kesitli kademeli, oval kademeli çıtalı ve dairesel kesitli çıtalı yıldız tavan gibi detaylar uygulanmıştır.
Akseki evlerinde eski dokuda kullanılan ana yapı malzemesi taştır. Eski evlerin her iki katında da ahşap hatıllı taş duvarlar kullanılmış, 50-60 cm aralıklarla karşılıklı yerleştirilen ahşap hatıllardan oluşan kazıklı duvar tekniği uygulanmıştır. Eski yapılarda dış duvar kalınlıkları 60-70 cm arasında değişmektedir. Duvarların iç yüzeyleri saman katkılı çamurlu beyaz toprakla sıvanmış, dış yüzeyler ise genellikle sıvasız bırakılmıştır. Dış cephesi sıvalı olan bazı evlerde ise kum ve kireç harcı kullanılmıştır.
Taş duvarlarda dışa gelen hatıllarda çam ve katran, düğmelerde ise andız ve ardıç ağacı tercih edilmiştir. Bu sayede yapılara dayanıklılık kazandırılmıştır. Halk arasında, taş duvarlara 50-60 cm aralıklarla dikine yerleştirilen ahşap elemanlarla oluşturulan bu duvar tekniği “Düğmeli Ev” olarak adlandırılmaktadır. Yapılarda kullanılan ahşaplar genellikle yörede “katran” olarak bilinen sedir ağacından elde edilmiştir. Ahşabın iç mekânlarda yoğun kullanılmış olmasına rağmen, cephe kaplama malzemesi olarak kullanıldığı örnekler sınırlıdır.
Bahçe duvarlarıyla çevrili evlere girişler genellikle batı cephesinden sağlanmış, bu cephede zemin katta giriş kapısı, üst katta ise sınırlı sayıda açıklık bırakılmıştır. Güney cephesinde, yaşam katındaki pencere oranı doğu ve batı cephelere kıyasla daha düşüktür. Akseki evlerinin cephe düzeninde (büyük konaklar hariç) en etkin unsur, ahşap hatıllarla oluşturulan düğmeli taş duvar örgüsüdür. Yaşam katının cumbayla birleştiği bölümlerde pencere sayısı artmakta ve ahşap kaplamalı duvar yüzeyleri cephede farklı bir biçimlenme sunmaktadır. Yaklaşık 50-60 cm saçak çıkması bulunan bu evlerin saçak alınlıklarında, yörenin özgün ahşap işçiliği görülmektedir. Ancak iç mekânlardaki nitelik ve estetik, cephe düzeninde sade, yalın ve bezemesiz bir anlayışla yansıtılmıştır.
Akseki ilçe merkezi ve eski kent dokusu, Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün 11.09.1998 tarih ve 3958 sayılı kararı ile kentsel sit alanı olarak belirlenmiştir. Bu alan içerisinde yer alan 49 sivil mimarlık örneği ile T.C. Akseki Kaymakamlık Binası, Akseki Merkez Camii ve Atatürk Anıtı taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilerek yasal koruma altına alınmıştır.
Tarihi Akseki Evleri Genel Bilgiler:
Bölge: Akdeniz
İl: Antalya
İlçe: Akseki
Mahalle/Köy: Merkez
Türü: Ev
Mimari Çağı: Osmanlı Devleti – Türkiye Cumhuriyeti
Yapım Tarihi: 19. yüzyıl
Orijinal Kullanımı: Ev
Bugünkü Kullanımı: Ev
Tescil Durumu: Tescilli
Tescil Derecesi: 1
Tescil Tarihi: 1998
Ziyaret Tarihi: 11.10.2025
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Tarihi Akseki Evleri’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Hakime YILDIZ ve Melike GÜL’e aittir ve T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı Olarak Tescil Edilen Akseki Evleri:
Yorum Yazın