Döşeme Boğazı Antik Yolu; Antalya ili, Döşemealtı ilçesi sınırları içerisinde, Kovanlık Mahallesi’nin 2,5-3 km kuzeydoğusunda, ovanın bittiği ve Toros Dağları’nın ilk yükseltilerinin başladığı alanda, Çubuk Beli’nin 8 kilometre doğusunda yer alan, Antik dönemde Pisidya bölgesini Pamfilya bölgesine bağlayan yapı, günümüze ulaşan 6-7 kilometrelik bölümüyle Türkiye’nin ve dünyanın en iyi korunmuş antik yollarından biridir. Antik yolun geçtiği geçit, klasik kaynaklarda “Klimax Geçidi” adıyla bilinmektedir. Hellenistik Dönem’den başlayarak Roma, Doğu Roma (Bizans), Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde çeşitli onarım ile düzenlemeler geçiren döşeme taş kaplı bu yol, Döşemealtı ilçesine de adını vermiştir. Yüzeyi 4 metre genişliğinde taşlarla döşenmiş bu yola yöre halkı kısaca “Döşeme”, yolun geçtiği boğaza “Döşeme Boğazı”, altındaki düzlüğe ise “Döşemealtı” demiştir. Döşemealtı ismi zamanla bölgedeki yerleşim grubunun, ardından platonun tamamının, nahiye merkezinin ve son olarak ilçenin resmi adı hâline gelmiştir.
Antik Yol, 1930’lu yıllarda Çubuk Beli karayolu açılıncaya kadar kesintisiz şekilde kullanılmıştır; günümüzde ise yöre halkı ve doğa yürüyüşçüleri tarafından yaya yolu olarak değerlendirilmektedir. Yaklaşık 2000 yıl boyunca aktif işlevini sürdüren güzergâh üzerinde, kontrol ve güvenlik amacıyla farklı dönemlerde askeri konak/karargâh olarak kullanılmış yapılar yer almaktadır. Antik çağlardan yakın tarihe kadar Antalya ovasını iç kesimlere bağlayan yol; söz konusu yerleşimin içinden geçip Döşeme Boğazı’nı aşarak Dağbeli (Melli Dağ) mevkisine kadar ulaşmaktadır. Günümüzdeki Antalya-Ankara karayolu Çubuk Beli üzerinden 20 kilometrelik bir mesafede aşılırken Döşeme Boğazı Antik Yolu 8 kilometrelik kestirme hattıyla Antalya ovasına inmektedir.
Yol üzerinde bulunan bir mil taşı (kilometre/mesafe taşı), güzergâhın tarihçesine dair önemli bilgiler sunmaktadır. Mil taşındaki yazıta göre Isparta’nın Yalvaç ilçesinde yer alan Pisidia Antiokheia antik kentinin buraya 135 stadia (1 stadia≈185 m) uzaklıkta olduğu belirtilmektedir. Yine aynı yazıttan, antik yolun MÖ 6 yılında Roma İmparatoru Augustus döneminde inşa ettirildiği anlaşılmaktadır. 19. yüzyıldan itibaren seyyahların ilgisini çeken Döşeme Boğazı Antik Yolu hakkındaki ilk bilimsel araştırmalar 1960’lı yıllarda gerçekleştirilmiştir. Araştırmacılar, Döşeme Boğazı’nın antik kaynaklarda geçen Klimax Geçidi olduğunu ve MÖ 3. yüzyılın sonunda yaşanan iç karışıklıklar sırasında askeri birliklerce yoğun biçimde kullanıldığını vurgulamışlardır.
Döşeme Boğazı’nın başlangıcındaki düzlükte; Helenistik, Roma, Doğu Roma (Bizans), Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait kesintisiz yerleşim izleri sunan yapı kalıntıları yer almaktadır. İşçilik kalitesi yüksek bu mimari kalıntılar arasındaki en belirgin yapılardan biri, antik dönemde mansio olarak adlandırılan devlet konukevidir. Roma İmparatorluk Dönemi’nin nitelikli mimari örneklerinden olan mansiolar, sivil halktan ziyade resmi görevlilerin (imparator, bürokrat, vali, askeri personel) konaklaması için inşa edilmiş stratejik binalardır. Düzlüğün merkezindeki mansio yapısından başlayarak boğaza doğru antik yolun her iki yanında çeşitli yapı kalıntıları izlenebilmektedir. Ayrıca boğazın iki yanındaki sırtlarda ve yol kenarlarında ana kayaya oyulmuş ya da blok taşlardan işlenmiş lahit tekneleri ile kapakları bulunmaktadır. Bu lahit parçalarının bir kısmının geç dönem onarımlarında yol döşeme malzemesi olarak kullanıldığı görülmektedir.
Döşeme Boğazı’ndaki ilk sırt aşıldıktan sonra, yolun en yüksek noktaya ulaştığı 900 metre rakımda (günümüzdeki NATO tesisleri düzlüğünün hemen üzerinde) antik yolun her iki yanında küçük ölçekli bir yerleşim daha yer almaktadır. Yol, bu alanda ve devamındaki ikinci boğaz hattında kesintisiz izlenebilmektedir. Güzergâhın antik dönem ve sonrasında geçirdiği evreler bu bölümde belirginleşmektedir. Yaklaşık 2,5-3 metre genişliğinde engebeli bir zeminde ilerleyen taş kaplama üzerinde belirgin tekerlek izleri tespit edilmiştir. Bu izler, yolun yalnızca yayalar değil, tekerlekli araçlar ve arabalar tarafından da aktif biçimde kullanıldığını doğrulamaktadır. Yolun iki yanında konumlanan yerleşimlerden büyük olan birincisi; hem ticaret alanı hem de yolcuların konaklama ve resmi işlemlerini yürüttükleri bir merkez işlevi görmüştür. Güvenlik birliklerinin de bu yapılardan bazılarını karargâh olarak kullandığı düşünülmektedir. Korunaklı bir kapı ve sur duvarlarıyla girilen daha küçük ölçekli ikinci yerleşim ise yol görevlilerine ve araçlarına hizmet veren personel konutlarından oluşmaktadır. Antik yolun başladığı bu düzlük alan, MS 4. yüzyıldan itibaren Maximianopolis adıyla iskân edilmiştir.
Döşeme Boğazı Antik Yolu, 1991 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Döşeme Boğazı Antik Yolu Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Aydal, Sabri ve Ümit Artvur. (2003). Antalya Kültür Envanteri. Antalya: T.C. Antalya Valiliği.
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2017)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
