Tahtalı Beli Hanı

Tahtalı Beli Hanı; Antalya ili, Korkuteli ilçesi sınırları içerisinde, Söğütçük Mahallesi Tahtalı Beli Mevkii’nde, Antalya-Korkuteli kara yolu üzerinde, Korkuteli yönünde yolun solunda, kara yolu kotundan 10 metre kadar aşağıda yer alan; 13. veya 14. yüzyılda Antalya-Korkuteli Kervan Yolu (Yenicedere Boğazı Antik Yolu) üzerine Osmanlı Devleti Dönemi’nde inşa edilmiş bir handır. 2010 yılında, yeni Antalya-Korkuteli kara yolunun genişletme çalışmaları sırasında toprak altında kalmış olup günümüzde yerinde görülememektedir. Han üzerindeki bilimsel çalışmalar 2010 yılında Prof. Dr. Rahmi Hüseyin Ünal tarafından gerçekleştirilmiş olup yapı, Tahtalı Beli Hanı adıyla bilim dünyasına kazandırılmıştır.

Tahtalı Beli Hanı, güneye doğru eğimli bir arazi üzerine inşa edilmiştir. Dıştan dışa 21 m 95 cm x 9 m 30 cm boyutlarındaki hanın doğu ve batı duvarları, neredeyse temel hizasına kadar yıkıktır. Yapı, kuzeyindeki yara yaslandığı için kuzey duvarı sağırdır. Doğu ve batı duvarları yaklaşık aynı kalınlıktadır. Eğim nedeniyle oldukça yüksek inşa edilmiş olması gereken güney duvarının kalınlığı 1 m 50 cm’dir. Mekânı örten tonozun yükünü ve itme kuvvetini karşılamak durumundaki bu duvar, dıştan iki (?) payanda ile desteklenmiştir. Payandalardan batıdakinin kalıntısı net olarak seçilebilmekte ise de doğudaki payandadan herhangi bir iz kalmamıştır. Güney duvarının doğu ve batı uçlarında küçük birer parça sağlam kalabilmiştir. Duvarın kalan kesimi, temel hizasına kadar tahrip olmuştur. Kuzey duvarı ise kesintisiz izlenebilmektedir. Duvarlar moloz taşlarla inşa edilmiş, köşelerde irice blok taşlar kullanılmıştır. Yapının güneybatı köşesinden 4 m 75 cm uzaklıkta, güney duvarını destekleyen bir payandanın izi seçilebilmektedir. Güneydoğu köşesinden yaklaşık 6 m 50 cm uzaklıkta da güney duvarına yaslandığı tahmin edilen bir merdivenden artakalan üç basamak görülmektedir. Muhtemelen çatıya çıkışı sağlayan ve kuzey duvarına bitişik olması gereken bu basamaklar, duvardan ayrılmış ve yan yatmış durumdadır. Batı duvarına bitişik bir temelin güneye doğru 2 m kadar devam etmesi, Küçük Yenice Hanı’ndakine benzer, güney duvarına bitişik bir dış sekinin varlığını düşündürmektedir.

Yapının doğu ve batı kenarları üzerinde giriş açıklığına ait herhangi bir iz yoktur. Kuzeydeki eğim nedeniyle sağır olan kuzey kenarı üzerinde de olamayacağı kesindir. Giriş açıklığı muhtemelen güney kenarında yer almaktaydı. Ancak güney duvarının orta kesimi temel hizasına kadar tahrip olduğundan, bugün bu savı destekleyecek hiçbir iz yoktur. Yapının içinde; molozlar ve yağmur suları ile sürüklenen toprağın, zemini hayli yükselttiği anlaşılmaktadır. Güney cephesinin batı ucunda yer alan, yaklaşık 2 m 50 cm yüksekliğindeki duvar parçasının iç kesiminde, yaklaşık 1 m 50 cm yükseklikten başlayan bir tonoz izi seçilebilmektedir. Doğu-batı yönünde uzanan bu tonozun 1 m 50 cm gibi oldukça düşük bir seviyeden başlaması, içteki zeminin hayli yükselmiş olduğunu göstermektedir.

Kalan izlerden hanın; tek sahınlı bir ahırdan ibaret, avlusuz hanlar grubundan olduğu anlaşılmaktadır. Dikdörtgen şekilli, tek sahınlı bir şemaya sahip Anadolu hanlarının bir grubunda giriş dar cepheye açılmıştır. Giriş açıklığından bir ön mekâna, buradan da ahıra geçilmektedir. 1415-1418 yılları arasına tarihlenen Gölpazarı’ndaki Mihal Bey Hanı; vakfiyesine göre 15. yüzyıl ortalarına tarihlenen Kastamonu’daki İsmail Bey Külliyesi içindeki Deve Hanı ve 15. yüzyıla veya 16. yüzyıl başlarına tarihlenen Yaykıl Hanı bu gruba dâhil örneklerdir. Daha basit bir plan şemasına sahip olan örneklerde ön mekân kaldırılmıştır. Bu tipin bilinen ilk örneği, Antalya-Alanya kervan yolu üzerinde yer alan, Alanya yakınlarındaki Şarapsa Hanı’dır. Bilinen diğer iki örnek ise 1231-1232 tarihli Tol Han ile muhtemelen 13. yüzyıl ortalarına tarihlenen Ortapayam Hanı’dır. Oldukça harap durumdaki Tahtalı Beli Hanı’nı da ihtiyat kaydı ile 13. veya 14. yüzyıllara tarihlemek mümkün görünmektedir. Kalıntıları 2010 yılına kadar ulaşan Tahtalı Beli Hanı, yeni Antalya-Korkuteli kara yolunun genişletme çalışmaları sırasında toprak altında kalmıştır.

Tahtalı Beli Hanı Öznitelik Bilgileri:

Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Müdürlüğü
T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü

Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.

Tahtalı Beli Hanı’na ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Rahmi Hüseyin Ünal tarafından gerçekleştirilmiş olup “Antalya-Korkuteli Kervan Yolu Üzerinde Üç Han” adlı eserden alıntılanmıştır.

antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.

Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.

Fotoğraflar: