Korkuteli, Antalya ilinin kuzeybatısında ve Antalya’ya 60 kilometre uzaklıkta bir ilçedir. Korkuteli ilçesinin temelini teşkil eden Alaaddin Mahallesi, ilçenin ilk yerleşim merkezidir. Korkuteli ilçesi, Antalya iline bağlı Akdeniz Bölgesi ilçelerindendir. Doğusunda Döşemealtı ve Konyaaltı ilçeleri; batısında Muğla’nın Fethiye ilçesi ile Burdur’un Gölhisar ve Çavdır ilçeleri; güneyinde Kumluca ve Elmalı ilçeleri; kuzeyinde ise Burdur’un Bucak ve Tefenni ilçeleri ile çevrili bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 2.433 km²dir. Korkuteli ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 993 metredir. Bölgede 1/4 oranında Akdeniz iklimi, 3/4 oranında Göller Bölgesi karasal iklimi hüküm sürer. Soğuk hava Göller Bölgesi’nden, sıcak hava Akdeniz Bölgesi’nden intikal etmektedir.
Torosların başlangıcını teşkil eden Bey Dağları’nın Akdeniz’e bakan yüzünün arka kısmında oluşan, düzlüklerin ve tepeciklerin hâkim olduğu bir arazi yapısı mevcuttur. Doğal yapı olarak Bey Dağları’nın yamaçları ve etekleri çamlık, fundalık ve ormanlarla kaplı olup düz alanlar ise tarım alanı olarak kullanılmaktadır. Korkuteli ilçesinin 101.465 hektarı tarım alanı, 5.800 hektarı çayır-mera, 100.339 hektarı orman ve fundalık, 351 hektarı su yüzeyi, 40.313 hektarı tarım dışı ve meskûn sahalardan oluşmaktadır. Tarım alanının 116 hektarı orman sahası içerisinde bulunmaktadır.
Geleneksel Türk sivil mimarisinin bölgesel kimliğini oluşturan en önemli unsurlardan biri; coğrafi şartlar ile yerel malzeme imkânlarının harmanlandığı konut yapılarıdır. Korkuteli yerleşimi, Akdeniz ardı bölgesinde yer alan iklimsel geçiş koridorundaki konumu sebebiyle mimari dokusunda hem Anadolu kerpiç-ahşap geleneğini hem de taş işçiliğine dayalı cephe düzenlemelerini bir arada barındırmaktadır.
Korkuteli geleneksel konut stokunda mekânsal kurgu, esas itibarıyla “sofa” (çardak) merkezli şekillenmektedir. İncelenen yapılar, fonksiyonel özelliklerine göre iki ana plan tipi altında kümelenmektedir. İki katlı bir kurgu bulunmasına rağmen yapının dış algısı tek katlı hissi uyandıracak biçimde dengelenmiştir. Bu tipolojide konut, dış dünyaya açık bir dış sofa (çardak) etrafında şekillenir. Sofaya açılan oda dizisi “L” şeklinde bir yerleşim gösterir. Odaların döşemeleri tamamen ahşap malzeme ile inşa edilmiştir. Daha yoğun kentsel dokularda iç sofalı plan kurgusu hâkimdir. Bu yapılara etrafı bahçe duvarı ile çevrili geniş bir avlu üzerinden, çift kanatlı ahşap kapılar vasıtasıyla geçiş sağlanmaktadır. Avludan dikey sirkülasyonu sağlayan bir ahşap merdivenle üst katın ana sofasına ulaşılır. Tipik bir iç sofalı örnekte; sofanın etrafına dizilmiş üç bağımsız oda ile bir tuvalet hacmi yer almaktadır. Tuvalet yapısı, ana kütlenin gerisinde bağdadi teknikle inşa edilmiştir. Odalardan bir tanesi ocak ve davlumbaz tertibatına sahip olup mutfak olarak kullanılmaktadır. Odaların kapıları çift kanatlı olup taban ve tavan döşemeleri tamamen ahşaptır. Bazı örneklerde iç sofanın üzerinin açık bırakılması ve doğrudan çatının strüktürel olarak izlenebilmesi, mekâna dikey bir genişlik kazandırmaktadır. Ayrıca yapıların arka cephelerinde, açık hava kullanımına imkân tanıyan çardak şeklinde çıkmalar yer almaktadır.
Korkuteli evlerinde malzeme kullanımı; yapı fiziği ve kat işlevlerine göre rasyonel bir hiyerarşi sergilemektedir. Geleneksel kurgudaki evlerde zemin katlar yığma taş malzeme ile inşa edilirken ikinci katlar kerpiç ve ahşap malzemenin bir arada kullanıldığı bağdadi teknikle üretilmiştir. Duvar yüzeyleri çamur harcıyla sıvanmıştır. İlksel örneklerde çatılar, ahşap hatıllar üzerine serilen toprak malzeme ile oluşturulmuş “toprak dam” niteliğindeyken diğer konut örneklerinde bu sistem yerini eski kiremit kaplı çatılara bırakmıştır. Yapıların dikey uzantıları olan bacalar ise kerpiç gövdeli olup dış etkilerden korunması amacıyla üzerleri çamur sıva ile kaplanarak yöreye has tipik özellikleri yansıtmaktadır.
Yapıların dış dünyaya açılan yüzeyleri, mimari dönem stillerini en belirgin yansıtan unsurlardır. Korkuteli evlerinde cephe mimarisi, sadelikten eklektik süslemeciliğe uzanan geniş bir yelpazeye sahiptir. Ön ve arka cephelerde yer alan ahşap çıkmalar, sokak/bahçe perspektifini genişletirken iç mekâna da hacimsel bir rahatlama sağlamaktadır. Alt kat pencereleri ve bahçe duvarları, güvenlik gerekçesiyle ahşap parmaklıklar veya demir şebekeli korkuluklar ile korunmuştur. Pencereler mimari karaktere göre yer yer ahşap parmaklıklı veya taş söveler içinde tasarlanmıştır. Erken örneklerde evin arsasında üç tane ahşap direkle koruma altına alınmış düzenlemeler mevcuttur. Kargir taşınmaz örneklerinde Batı etkili eklektik mimari üslup açıkça gözlenmektedir. Bu yapılarda zemin kat merkezinde basık kemerli bir niş içerisine yerleştirilmiş giriş kapısı bulunur. Girişin iki yanında kornişli ikişer pencere yer alır. Parapet ve lentolar üstünde oluşturulan kaset bantları; rozet ve yaprak motifli alçak kabartma süslemelerle bezenmiştir. Giriş kapısının üstünde yer alan ahşap çıkmanın dört kaset hâlinde tasarlanmış parapeti ve ortasındaki rozetler, cephedeki plastik hareketliliği üst kata da taşımaktadır. Çıkmanın iki yanında yer alan ikişer pencere de kornişli olup parapet üstlerinde kasetlere ayrılmıştır. Yapı köşelerinde kullanılan kesme taş pilyeler (yalancı sütunlar), kat ve saçak hatlarında görülen kademeli silmeler bu eklektik estetiği destekler niteliktedir. Yapının sağ yan cephesi de aynı mimari görünüme ve çıkma düzenlemesine sahiptir.
Tarihî Korkuteli Evleri, malzeme kullanımı açısından coğrafyanın sunduğu taş, kerpiç ve ahşabı en rasyonel şekilde harmanlayan bir mimari anlayışın ürünüdür. Plan kurgusundaki dış sofalı ve toprak damlı ilksel örneklerden; kasetli, rozetli ve eklektik üsluplu kargir taş yapılara kadar uzanan bu gelişim çizgisi, bölgenin sosyoekonomik ve kültürel dönüşümünü somutlaştırmaktadır.
Tarihi Korkuteli Evleri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Tarihi Korkuteli Evleri’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Sarpol Başar İzgi ve Necip Altınışık tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserlerden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı Olarak Tescil Edilen Korkuteli Evleri:
