Şarapsa Hanı; Antalya ili, Alanya ilçesi sınırları içerisinde, 1236-1246 yılları arasında Selçuklu Devleti Dönemi’nde Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev tarafından Alanya-Konya Kervan Yolu üzerine, Serapsu Çayı kenarına, günümüzde Bakla Beleni mevkisinde yükselen küçük bir tepe üzerine yaptırılmış bir kervansaraydır. Kervansarayın adı bazı kaynaklarda “Serapsu Hanı” veya “Şarafsa Hanı” olarak da geçmektedir. Yapı, ismini hemen yanından geçen Serapsu Çayı’ndan almıştır.
Doğu-batı yönünde dikdörtgen planlı olan kervansarayın uzunluğu 71, genişliği ise yaklaşık 12 metredir. Dışarıdan bakıldığında dendane (kale burcu girintileri) ve payandalarıyla tam bir kale görünümüne sahiptir. Doğu taraftaki son bölüm ana yapıdan ayrılarak mescide dönüştürülmüştür. Yapıda bol miktarda devşirme malzemenin yanı sıra kesme taş ve moloz taş kullanılmıştır. İç düzenlemesi uzunca bir koridor görünümündedir. Sivri kemerli tonoz örtüsü, sekiz adet takviye kemeriyle desteklenmiştir. Yapının doğu kısmında gözetleme kulesine benzeyen bir minare yer almaktadır.
Portal (taç kapı) kuzey cephede olup hanın taç kapısında mermer üzerine Selçuklu sülüs hattı ile Arapça yazılmış beş satırlık bir kitâbe bulunmaktadır. Kitâbede; “Yüce Sultan, Ulu Şahinşah, dünyada Allah’ın gölgesi, din ve dünyanın yardımcısı, fetih babası, Keykubad oğlu Keyhüsrev” yazılıdır. Kitâbenin son satırı özenle kazınmıştır. Kervansarayın mescit kapısı üzerinde de bir ayet kitâbesi yer almaktadır. Kitâbesine göre kervansarayın 1236-1246 yılları arasında Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde inşa edildiği belirtilse de yapının kesin inşa yılı net olarak kaydedilmemiştir.
İki payandanın yan kanatlarını oluşturduğu taç kapı, birçok Selçuklu yapısında karşılaşılandan farklı bir düzenlemeye sahiptir. Mescide girişi sağlayan basık kemerli kapı ise yüzeysel, üç dilimli bir niş içerisinde yer alır. Mescit giriş kapısı, aslında iki yanında bulunan payandalarla birlikte bir bütün olarak ele alınmıştır. Payandaların üst kısmında görülen devşirme malzemelerin yerleşimi, mescit kapısı ile iki payanda arasındaki mimari bağlantıya işaret etmektedir.
Han ve mescidin taç kapılarında moloz taş dolgu, kesme taşla kaplanmıştır. Hanın iç mekânında sivri beşik tonozu destekleyen sivri kemerlerde düzgün kesme taşlar tercih edilmiştir. Hanın cephelerinde ise farklı boyutlarda yontulmuş kesme taşlar yer alır. Dış cephelerde görülen duvar örgüsünün, yapının tarih boyunca geçirdiği onarımlar sırasında farklılaştığı bilinmektedir. Yapıda kullanılan devşirme malzemeler haricinde, süsleme unsuru olarak sadece; taç kapının sivri kemer içerisine alınmış yarım yuvarlak kavsarasını iki yanda destekleyen trompların alt kısmındaki yarım yıldız motiflerine yer verilmiştir.
Şarapsa Hanı, 1983 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır. Orta Çağ’ın en önemli konaklama merkezlerinden biri olan Şarapsa Hanı restore edilmiş, dönem dönem T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından özel işletmelere kiraya verilerek restoran ve eğlence merkezi olarak kullanılmıştır.
Şarapsa Hanı Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Müdürlüğü
T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Şarapsa Han’a ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Berrin Taymaz tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
