Hagios Konstantionos Kilisesi; Antalya İli, Alanya İlçesi sınırları içerisinde, Tophane Mahallesinin güneyinde Kalealtı Mevkii 417 ada 2 parsel üzerine 19. yüzyılda Alanya’da yaşayan Rumlar tarafından inşa edilmiş kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu dikdörtgen plandan oluşan bir kilisedir. Günümüzde harap durumda olan kilisenin kapı ve pencere açıklıkları, beden duvarları ve örtüsünün bir kısmı yıkılmıştır. Kilisenin inşa tarihi, banisi ve mimarı bilinmemektedir. Kilise, Alanya halkı tarafından; “Hagios Konstantionos Kilisesi” adıyla bilinmektedir.
Eğimli bir arazi üzerine, moloz taş malzemeden inşa edilmiş olan yapının kalan izlerden üzerinin sivri tonoz ile örtülü olduğu anlaşılmaktadır. Güneybatı cephede, üç pencere ve bir kapı izine rastlanmaktadır. Muhtemelen yapıya giriş bu cepheden sağlanmıştır. Kuzeydoğu cephe arazinin eğiminden dolayı toprağa yaslanmış durumdadır. Bu cephe sağır bırakılmıştır. Güneydoğu cephede ise bir adet kapı açıklığı bulunmaktadır. Kuzeybatı cephe de kuzeydoğu cephe gibi sağır olup, apsis yarım yuvarlığı beden duvarlarından dışarı taşıntı yapmış şekilde bu cephede görülmektedir.
Kilisenin naosuna girişi güneybatı ve güneydoğu cephelerde yer alan kapılardan sağlanmaktadır. Dikdörtgen planlı, tek nefli naosun üzeri sivri tonoz ile örtülüdür. Büyük oranda yıkılmış bu mekânda, bir galeri katının olduğuna dair izler mevcuttur. Ancak galeri katına çıkışı sağlayacak olan merdivenler günümüze ulaşamamıştır. Bema bölümünden iz kalmamakla birlikte apsis yarım daire şeklindedir. Yapı içerisinde freskoların olduğuna dair izler mevcut olsa da bugün yapıda herhangi bir süsleme unsuru bulunmamaktadır.
Kilise üzerinde inşa kitâbesi bulunmamaktadır. Ancak yapı üzerine yapılmış olan çalışmalarda Hagios Konstantionos Kilisesi’nin 1839 yılında Rum Cemaat tarafından yapılmış olduğu bilgisi yer almaktadır. Alanya Kalesinde yürütülen çalışmalarda isimsiz olarak işlenen yapı 19. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Devlet arşivlerinde yapı hakkında detaylı bilgilere ulaşılmaktadır. Buna göre R.1 Şubat 1307 / H.16 Recep 1309 yılına ait belge, Alanya’nın sur içinde konumlanan ve zaman içinde tavanı toprak olduğundan çökerek Hristiyan Rum tebaanın ibadet etmesine engel olan Cebrail ve Aya Elena Manastırları’nın tamiri için bölgenin Hristiyanları adına Osmanlı’ya arzuhal yazan bir vekilin mektubunu içermektedir. Vekil daha fazla tehlikeli hale gelmeden tamirin toprak tavan yerine kiremitli yapılması için gerekli para olan 10000 kuruşun kendi milletlerinden zengin kişilerin yardımıyla toplandığını ve gerekli ustaların manastırları incelediklerini belirtmektedir. Daha sonra 97 kişinin isimleri ve yardım miktarları tablo halinde verilmiş olup devamında gelen belgeden ise tamir için kullanılacak 10000 kuruşun nerelere nasıl harcanacağının listesi verilmiş ve Yorgi Usta ile Sekman Usta isimleri tamiratı yapacak ustalar olarak belirtilmiştir. Belge trafiği gerekli izinlerin bir üst makamına sevk edilmesi şeklinde devam etmektedir. Son olarak H.22 Muharrem 1310 / R.3 Ağustos 1308 (M. 16 Ağustos 1892) tarihinde Divan-ı Hümayun’da görüşülerek yapı tamirat izinin verildiği belirtilmektedir. Devlet arşivlerindeki belgelere göre Alanya Kalesi’nde önceden inşa edilmiş olan ancak onarıma ihtiyaç duyan iki kilise H.1310 / M. 1892-1893 yıllarında onarım görmüştür.
Onarım gören kiliseler belgelerde Cebrail ve Elena olarak belirtilmiştir. Cebrail adına inşa edilen kiliseler “Archangelos” olarak isimlendirilirler. Bu sebeple belgelerde geçen kiliselerden birisi Mikhail Archangelos Kilisesi diğeri ise Elena ismiyle anılan Hagios Konstantionos Kilisesi olmalıdır. İmparator Büyük Konstantin ve annesi Helena, Bizans kronolojisinde kilise tarafından birlikte kutsanarak aziz ilan edilmiştir. Bu vaziyet Osmanlı Ortodoks cemaati tarafından da benimsenip korunarak gelenekselleşmiştir. Bu gelenek Ortodoks kilise yortu takviminin yanı sıra kilise unvanlarında sıklıkla izlenmektedir. Kaynaklarda söz konusu kilisenin “Helena” olarak da adlandırıldığı belirtilmektedir. Belge ve bilgiler ışında yapının 1839 yılında yapıldığı ve 1892 yılında onarım gördüğü anlaşılmaktadır. Hagios Konstantionos Kilisesi, 2007 yılında Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Adres:
Alanya Kalesi, Alanya/Antalya
Mimari Çağ:
Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu
Bugünkü Kullanımı:
Anıt
Koruma Durumu:
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
01.07.2023
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Hagios Konstantionos Kilisesi hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; Esra TAY ve Kubilay YEĞİN’e ait olup, yazı kaynağı Tanzimat Sonrası Antalya Sancağı’nda Kilise İnşaları ile T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri kitabından alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda ismi yazılı araştırmacıdan izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
