Onobara; Antalya ili, Konyaaltı ilçesi sınırları içerisinde, Gedeller Mahallesi’nin yaklaşık 1,5 km doğusunda, Sivridağ etekleri ile Gökdere Vadisi’nin doğusunda, kuzey-güney doğrultusunda uzanan Deveboynu Tepesi’nin güney ucunda kalan bölgede Helenistik Dönem’de kurulmuş, Trebenna’ya bağlı bir çiftlik yerleşimidir. Yerleşimin adının yapılan araştırmalara göre olasılıkla eşek (ono) ve çiftlik (baris) kelimelerinin birleşiminden doğmuş olduğu ve “Eşek Çiftliği” anlamına geldiği düşünülmektedir. Yerleşim dört ayrı kalıntı bölgesinden meydana gelmektedir.
İlk kalıntı bölgesi Güzyaka Dağı tepesinin eteklerinde yer almaktadır. Antalya-Altınyaka-Kumluca karayolunun hemen kenarı ile Güzyaka Dağı tepesinin başlangıç yamaçlarında yer alan eserler arasında iki adet lahit ile bir kilise kalıntısı bulunmaktadır. Karayolunun yaklaşık 50 m kuzeyinde Tahra Gediği mevkisinde yöresel taş malzeme kullanılarak kireç harcı ile yapılmış, süsleme elemanları ve mimari malzeme gözlenmeyen iki nefli bir kilise bulunmaktadır. Orta nefi ile güneyinde bir nefi olan kilise çok tahrip olmuştur. En sağlam kısmı yaklaşık 1 m yüksekliğindeki apsis bölümüdür. Geç döneme tarihlendirilebilecek kilisenin 19. yüzyıla kadar kullanıldığı düşünülmektedir. Kilisenin 100 m batısında tabula ansatalı bir lahit mevcuttur. Bunun 100 m batısında aynı şekilde bir lahit daha vardır. Geç Roma Dönemi’ne ait lahitler yöresel taş ile yapılmıştır.
Yoldan yukarıya doğru ilerleyip Gedeller Mahallesi’ne dönülen yerden 500 m sonra Kabacatepe bulunmaktadır. Bu tepe üzerinde kare plana sahip, iki mekânlı bir gözetleme kulesi vardır. Yapının Geç Helenistik-Erken Roma dönemlerine ait olduğu düşünülmektedir.
Üçüncü kalıntı alanı, Gedeller Mahallesi’nin güneyinde Sivridağ tepesinin doğu eteğine bitişiktir. Burada oldukça tahrip olmuş tarım amaçlı bir yerleşim alanı bulunmaktadır. Erken yerleşimin Helenistik Dönem’e kadar inmiş olabileceği düşünülmektedir. Burada üç adet yazıtlı ve motifli lahit bulunmaktadır. Lahitler Geç Roma Dönemi’ne tarihlendirilmektedir.
Dördüncü kalıntı alanı ise Gedeller Mahallesi’nin yaklaşık 1,5 km doğusunda Deveboynu tepeleri ile Karadiş Tepe arasındaki yoğun ormanlık alan içerisinde günümüzde Onobara adıyla lokalize edilen alandır. Ufak bir yerleşim yeri olan bu alanda yoğun bitki örtüsü altında izlenebildiği kadarıyla kentin yaşam süreci Erken Roma-Doğu Roma (Bizans) Dönemi arasındadır. Yerleşme alanında anıtsal bir yapıya rastlanmamıştır. Yüzeyde genellikle az işlenmiş taşlarla yapılmış, fonksiyonu belirlenemeyen yapı kalıntıları görülmektedir.
Yerleşimin bulunduğu tepenin sırtı kayalık; kuzeyi ve batısı sarptır. Yerleşime en uygun kesim, doğu yamacın güney ucudur. Kente ulaşımı vadi içinde kuzey-güney doğrultusunda uzanarak Gedeller ve Gökdere Mahallesi’ne bağlayan orman yolu sağlamaktadır. Deveboynu Tepesi’nin batı ucunda iz veren 2,00-2,50 m kalınlığındaki sur duvarları, doğu yönünde 50 m arayla iki kuleyle desteklenerek kent merkezine yönelir. Yerleşim merkezinde görülen kalıntılar Roma Dönemi’ne ait olup bu yapıların son hâli Doğu Roma (Bizans) Dönemi’ne aittir.
Yapıların doğu altında yamaca paralel sıralanmış başka mekânlar bulunmaktadır. Bu alan Roma Dönemi’nde yerleşim meydanı olarak kullanılmıştır. Agora, Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde devşirme malzeme kullanılarak büyük oranda yeniden inşa edilmiştir. Onobara üzerinde yapılan araştırmalarda 18 adet yazıtlı blok tespit edilmiştir. Merkezde 4 adet aslan ayaklı lahit podyumu, 1 adet ostothek parçası, şimşek kabartmalı küçük bir altar ile yarısı ele geçen bir güneş saati diğer önemli parçalardandır. Doğu Roma (Bizans) Dönemi’ne ilişkin en önemli yapı, iyi korunmuş küçük bir kilisedir.
Onobara’nın lokalizasyonu ilk kez Prof. Dr. Bülent İplikçioğlu ve Prof. Dr. Vedat Çelgin’in ekibi tarafından yazıtlar yoluyla yapılmıştır. Arkeolojik kalıntıları sonraki dönemde, Akdeniz Üniversitesi Arkeoloji Bölümünden Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığındaki ekip tarafından “Bey Dağları Yüzey Araştırmaları” kapsamında ziyaret edilerek kapsamlı bir çalışmayla bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Onobara, 2000 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Onobara Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Çevik, Nevzat. (2021). Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Özdilek, Banu. (2014). Beydağları Yüzey Araştırması. Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları.
Özdel, Fatih ve Sabri Aydal. (2003). Antalya Kültür Envanteri. Antalya: T.C. Antalya Valiliği.
Fotoğraflar:
Orhan Deniz Kaplan (2019)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
