Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır Müzesi; Antalya ili, Elmalı ilçesi sınırları içerisinde, Karyağdı Mahallesi 117 ada 6 parsel üzerine 20. yüzyılın başlarında inşa edilmiş iki katlı evin Elmalı Belediyesi tarafından yeniden düzenlenmesiyle 2013 yılında hizmete girmiş; “Hak Dini Kur’an Dili” adlı tefsiriyle tanınan son devir din âlimlerinden Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın 1878-1942 yılları arasındaki yaşamını anlatan eserlerin sergilendiği bir müzedir.
Müzenin bulunduğu ev; iki katlı, giriş kapısı üstünde tek cumbalı, kırma çatılı ve alaturka kiremitli bir yapıdır. 2005 yılında “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” ilan edilerek koruma altına alınan konut, 2013 yılında müzeye dönüştürülmüştür.
Kent meydanına bakan benzer karakterdeki dört yapıdan biri de köşe parseldeki bu yapıdır. Bu yapıların dördünde de zemin katta ticari kullanım mevcuttur. Bu parseldeki yapının da köşe mekânı market olarak kullanılmaktadır. Ana giriş kapısı binanın ortasından olup orta sofaya açılmaktadır. Kapı ve zemin kat pencereleri demir şebekelidir. Pencereler, iki giyotin pencerenin yan yana gelmesi ile kare formuna yakındır.
Üst kat, orta sofa kapısı üstündeki ahşap cumba ile sokağa açılmaktadır. Yapının çatısından bağımsız, kiremit örtülü çatısı olan cumba; üç yönde de giyotin tipi pencerelidir. Birinci kat köşelerinde ve kat arasında ahşap silmeler mevcuttur. Yivli köşe silmeleri, saçak altı ahşap kaplama ile birleşmektedir.
Birinci kat köşe dönüşü yuvarlatılmıştır. Moloz taş duvar üzeri sıvalı kerpiç olan yapı ile aynı malzemedeki bahçe duvarının da sokağa açılan çift kanatlı ahşap bir kapısı bulunmaktadır. Zemin katta bahçeye açılan kapı da demir şebekelidir.
“Badazlıların Evi” olarak bilinen ve aslına uygun şekilde restore edilen geleneksel bir Elmalı evinde hizmet veren müzenin zengin koleksiyonunda; devrin son din âlimlerinden olan ve muazzam bilgi hazinesi ile yaşadığı çağa ışık tutarak toplumu aydınlayan Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın yaşamını anlatan eserlere yer verilmektedir.
1878 yılında Antalya’nın Elmalı ilçesinde dünyaya gelen Muhammed Hamdi Yazır, aslen Burdur’un Gölhisar ilçesine bağlı Yazır köyündendir. Babası Numan Efendi, Elmalı Şer’iyye Mahkemesi’nde başkatiplik yapmıştır. Dedeleri Mehmed, Bekir, Hasan ve Bedreddin efendiler ilmiye sınıfına mensup olup annesi Fatma Hanım ise Elmalı hocalarından Sarılarlı Mehmet Efendi’nin kızıdır. “Hak Dini Kur’an Dili” adlı tefsiriyle tanınan, son devir din âlimlerindendir.
İlk ve ortaöğreniminin yanı sıra hafızlığını Elmalı’da tamamlayan Muhammed Hamdi Yazır, tahsiline devam etmek üzere dayısı Mustafa Efendi ile birlikte İstanbul’a gitmiş ve Küçük Ayasofya Medresesi’ne yerleşmiştir. Beyazıt Camisi’ndeki derslerine devam ettiği Kayserili Mahmud Hamdi Efendi’den icazet almıştır.
Bundan sonra hocası “Büyük Hamdi”, kendisi de “Küçük Hamdi” namıyla anılmaya başlanmış ve yazılarında da bu imzayı kullanmıştır. Soyadı Kanunu çıkınca babasının köyünün ismini (Yazır) soyadı olarak aldıysa da daha çok doğum yerine nispetle “Elmalılı” diye meşhur olmuştur. Antalya Milletvekilliği ve Vakıflar Bakanlığı da yapmıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün talimatı ile TBMM’de Türkçe tefsir hazırlatılması kararı alınınca Diyanet İşleri Reisliği bu işi kendisine teklif etmiştir. Elmalılı teklifi kabul ederek “Hak Dini Kur’an Dili” adını verdiği eserini vefatından önce bitirmiş ve toplumumuza kazandırmıştır. 27 Mayıs 1942’de İstanbul’da vefat etmiş ve Sahrayıcedid Mezarlığına defnedilmiştir.
Yazır; çok büyük bir mütefekkir olmakla beraber; din âlimi, tefsirci, felsefeci, eğitimci, fikir ve siyaset adamı, hukukçu, hattat, sanatkâr, gazeteci, yazar, edebiyatçı, şair, tarihçi, araştırmacı, çevirmen ve vakıf uzmanı olmak gibi sadece istisnai değer ve kişiliklerde bulunabilecek birçok özel sıfatı bünyesinde barındırmıştır. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, mana ve fikir iklimini ilmi ile adeta bir kandil gibi aydınlatmıştır.
Muhammed Hamdi Yazır Müzesi Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Elmalı Belediyesi
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Muhammed Hamdi Yazır Müzesi’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Melike Gül, Utku Oğuz, Özden Oflu, Durmuş Altan, Ahmet Bilal Başköylü, Mustafa Çelik ve Saliha Cansu Durdemir tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri ile T.C. Elmalı Belediyesi – Kadim Şehir Elmalı” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
