Erymna Antik Kenti; Antalya ili, İbradı ilçesi sınırları içerisinde, Antik Pisidya Bölgesi’nin kuzeydoğusunda, İbradı’nın 3 km güneybatısında, Melas Vadisi’nin kuzeyinde, Ormana ve Ürünlü mahalleleri arasında yükselen Hisar Tepe üzerine ve çevresine Helenistik Dönem’de kurulmuş bir Pisidya kentidir. Antik kaynaklarda Orumna/Orumnos adlarıyla anılan Erymna, zaman içerisinde “Ormana” adına dönüşerek günümüzde bulunduğu modern yerleşime adını vermiştir.
Geniş Pisidya topraklarının güneydoğusuna Helenistik ve Roma dönemlerinde Katenneis halkı iskân etmiştir. Strabon bu dağ sakinlerinin batıda Selgeliler, doğuda ise Homonadlar ile komşu olduklarını belirtmektedir. Strabon, Pisidyalılar için, “Büyük kısmı Torosların dağlık kısımlarında yaşamaktadır; ancak bazıları Pamfilya kentleri Side ve Aspendos’un kuzeyinde, zeytin ağaçlarının yetiştiği engebeli alanlarda otururlar. Bunların kuzeyindeki dağlık alanı Selgeliler’e ve Homonadlar’a komşu olan Katenneis halkı iskân etmiştir,” ifadesini kullanmıştır. Bu ve diğer bilgilerden yola çıkarak Katenneis halkının yaşam alanı; Akseki ilçesinin güney kısmı, İbradı ilçesinin tümü ve Manavgat ilçesinin kuzeydoğusu olarak gösterilmektedir. Katenneis halkının başlıca merkezi, Manavgat’a bağlı Sırtköy üzerinde yükselen tepede kurulmuş olan Etenna Antik Kenti’dir. Katenneis halkının diğer iki önemli merkezi Akseki’ye bağlı Menteşbey (Gödene) Mahallesi’nde bulunan Kotenna ile İbradı’ya bağlı Ormana’da bulunan Erymna antik kentleri olmuştur.
Katenneis halkının diğer iki önemli merkezi Kotenna ve Erymna’nın erken dönemlerde belgelenmemiş olması, bu kentlerin uzun süre Etenna’nın himayesinde kaldıklarını ve ancak Helenistik Çağ’ın ilerleyen evrelerinde bağımsızlıklarına ulaştıklarını göstermektedir. Aralarında sadece 6 km mesafe bulunan ancak Manavgat (Melas) Çayı’nın geçit vermeyen vadisi tarafından birbirinden ayrılan bu iki kent arasında yakın bir bağ bulunmaktadır. Erymna’da bulunan ve Zeus Tastledeas rahibi Menneas’ın onurlandırılmasına dair her iki kentin almış olduğu müşterek karar, bu iki kentin bağımsız olmakla birlikte ortak hareket edebildiklerine dair güzel bir örnek sunmaktadır. Bununla birlikte, bağımsız olmalarına rağmen iki kent de tarihlerinin hiçbir evresinde sikke basmamış; Etenna ve diğer komşu kentlerin tedavüldeki sikkelerini kullanmakla yetinmişlerdir.
Erymna, 1874 yılında Küçük Asya gezisi sırasında ilk kez Gustav Hirschfeld tarafından ziyaret edilmiştir. Hirschfeld, Erymna’yı Ormana mevkisine lokalize etmiştir. Yapı kalıntılarından ve yüzeyde tespit edilen kaba sırlı seramik parçalarından Erymna’nın özellikle Helenistik, Roma ve Doğu Roma (Bizans) dönemlerinde yerleşim gördüğü anlaşılmaktadır. Bölgede gözlemlenen yapı kalıntıları, Erymna’nın en parlak dönemini Roma Dönemi’nde yaşadığını kanıtlamaktadır. Kent üzerindeki kalıntıların en önemlisi bir tapınaktır. Tapınaktan günümüze sadece podyumu ulaşmıştır. Podyumun çoğunlukla büyük boyutlu taşlarla örülmüş olması, üstünde ne denli önemli bir yapı taşıdığının kanıtıdır. Bahçeler içinde bulunan eşik taşı, arşitrav parçası, postament, sütun parçaları ve altlıkları bu tapınağa ait olmalıdır. Ormana Mahallesi içerisinde günümüzde bir evin avlusunda, devşirme taşlardan yapılmış ve içinden su akan yapının girişinde kullanılan bir onurlandırma yazıtı bulunmaktadır. Blok taş üzerine yazılmış yazıtın kenarında bir triskeles figürü yer almaktadır. Sembolün ortasında evrenin merkezi, merkezin çevresinde ise sonsuzluğa koşan üç bacak bulunur. Gamalı haç olarak da bilinen sembol, evrenin merkezinin sonsuz devinimini simgelemektedir.
Erymna’ya ait pek çok devşirme malzeme, Ormana yerleşimi içerisinde bulunan Düğmeli Evler’in yapımında, yeni yapıların duvarlarında ve çevresinde kullanılmıştır. Erymna’dan kalan son izler, günümüzde Ormana Mahallesi içindeki yapılar ve tarım arazileri içinde dağınık hâlde bulunmaktadır. Mevcut kalıntılar, Erymna’nın görünenden daha büyük bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Erymna Antik Kenti, 2003 yılında I. derece arkeolojik sit alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Erymna Antik Kenti Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Erymna Antik Kenti’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Mustafa ADAK, Özden OFLU, Hakime YILDIZ, Selahattin AKIN ve Hülya KESKİNKILIÇ’a aittir ve T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma ve kazı sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
