Düden Çayı; Antalya ili, Kepez ilçesi sınırları içerisinde, Döşemealtı Ovası’nda Kırkgöz kaynak sularının Bıyıklı Düdeni’nden yer altına batmasıyla 21 km uzunluğundaki yer altı boşluklarından (düden) geçerek Düdenbaşı mevkisinde açığa çıkan, Muratpaşa ilçesinde Lara-Karpuzkaldıran Plajı yakınlarında 30 m yükseklikteki falezlerden denize dökülen bir akarsudur.
Kırkgözler’in suları Bıyıklı Düdeni’nden battıktan sonra 21 km yer altı boşluklarından (düden) ilerleyip Düdenbaşı mevkisinde kanyonun tabanında açığa çıkmaktadır. Burası bir yer altı ırmağının yüzeye çıktığı; İlk Çağ’ın Kataraktes (Catarrhactes) adıyla tanınan ırmağının, günümüz Düden Çayı’nın doğduğu yerdir; bu nedenle geçmişte “Düdenbaşı” olarak adlandırılmıştır. Burada alttan kaynayan suya ek olarak ona yakın debide yukarıdan dökülen sular da vardır. Kepez HES-Varsak kanalı buraya kadar uzatılarak Düden çukuruna boşaltılmıştır. 1960’ların başında DSİ bu bölgeyi düzenlemiş, zaman içerisinde eşsiz güzellikte bir rekreasyon alanı yaratılmış ve bölge “Düden Şelalesi” olarak anılmaya başlanmıştır. Yukarıdan dökülen sular yapay olduğundan bu güzel bölgeye doğallığına ve coğrafi anlamına uygun olarak “Düdenbaşı” adı verilmiştir.
Düdenbaşı antik kaynaklarda da anılmaktadır. Termessos’u kuşatan Büyük İskender’in ordusuna Perge kentinden götürülen atlar, yol üzerindeki Düdenbaşı’nda sulanmıştır. Düden Çayı, Düdenbaşı’ndan sonra 3 km kadar dar bir koyak (kanyon) içerisinde akar. Bu koyak boyunca insan ve hayvanların 5-10 m kadar aşağıya inip su içmesine izin veren ve “sulak” adı verilen geçitler bulunur. Yöre halkı, özellikle çobanlar için yaşamsal önem taşıyan bu sulaklar Düdenbaşı’ndan aşağıya doğru şöyle sıralanır: Şavklı Sulak, Muttalip Sulağı, Ayvalı Sulak, Dönek Sulak, Hayıtlı Sulak, Kalabaklı Sulak ve Harita Sulağı.
Düdenbaşı’nın 4 km güneyinde, koyağın bitip yatağın ovaya açılmaya başladığı bölgede DSİ Düden (Koyunlar, Altınova) Regülatörü bulunur. Bunun 4 km kadar güneyinde Düden Çayı, Antalya-Mersin kara yolu ile kesişir. Antalya’nın doğu ulaşımını sağlayan tarihî Düden (Cırnık) Köprüsü de bu noktadadır. Düden Çayı buradan sonra 1892’de Kasser Paşa tarafından açtırılmış bir yataktan akarak 8 km güneyde Karpuzkaldıran Plajı yakınlarında 30-40 m yükseklikteki yalıyarlar üzerinden Akdeniz’e dökülmektedir. “Düden Şelalesi” olarak adlandırılmaya en uygun yer, geçmişte “Kasser Çağlayanı” olarak da anılan bu dökülgendir. Kasser Paşa’dan önceki yıllarda Düden Çayı; Konyaaltı’ndan Lara’ya değin 16 km boyunca uzanan kıyılarda, değişik tarihsel dönemlerde değişik yataklardan akarak yapısında taşıdığı kireci bırakmış; yalıyarları (falezleri), dolayısıyla Antalya kentinin eşsiz coğrafyasını oluşturmuştur.
DSİ 13. Bölge Müdürlüğünce ölçülen akım değerlerine göre Düden Çayı’nın Kırkgözler (Kepez kanalı) ve Düden Çayı (Düden Regülatörü) akış değerleri karşılaştırıldığında; genel ortalama debi sırasıyla 11,33 m³/sn ve 23,04 m³/sn, en kurak ay ortalaması 6,64 m³/sn ve 15,13 m³/sn, ölçülmüş en düşük debi 3,81 m³/sn ve 9,22 m³/sn, ölçülmüş en yüksek debi 18,00 m³/sn ve 140,00 m³/sn, toplam yıllık akış ise 202.000.000 m³/yıl ve 726.000.000 m³/yıl olarak gerçekleşmektedir.
Düden Çayı ve Yukarı-Aşağı Düden Şelaleleri, 16.02.1992 tarihli ve 1670 sayılı kararla “1. Derece Doğal Sit Alanı” olarak ilan edilmiş; 02.07.2020 tarihli ve 138418 sayılı Bakanlık Oluru ile Nitelikli Doğal Koruma Alanı olarak yeniden tescil edilmiş ve bir bölümü 02.09.2020 tarihli ve 2918 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Kesin Korunacak Hassas Alan ilan edilmiştir.
Öznitelik Bilgisi:
Kaynakça:
Büyükyıldırım, G. (2012). 20. Yüzyılda Su İşleri ve Antalya. Ankara: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü.
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2021)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilerek veya gösterilmeyerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz. Fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması, yayımlanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre suçtur.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Galeri:
