Alara (Ulugüney) Çayı; Antalya ili sınırlarında yer alan, Orta Toroslar’dan doğarak Akdeniz’e dökülen 82 kilometre uzunluğundaki önemli bir akarsudur. Deniz seviyesinden 2.647 metre yükseklikteki Kuşakdağı ve Akdağ’dan kaynağını alan çay; önce Gündoğmuş-Alanya, ardından da Alanya-Manavgat ilçe sınırlarını çizerek Akdeniz’e ulaşır. Hidrolojik verilere göre debisi saniyede 31,2 metreküp, akarsu yüzey alanı 293 hektar, yer üstü su potansiyeli yıllık 1.224 hektometreküp, yer altı su potansiyeli yıllık 263 hektometreküp ve havzaya düşen ortalama yağış miktarı 819 milimetredir. Gündoğmuş ilçesinin güneydoğusunda; Oğuz, Çakalsakmak, Alıkpazı ve Yukarıbük derelerinin birleşmesiyle oluşur. Alara Çayı vadisi, Alanya’nın batı kesimini iç kısımlara bağlayan tarihi ve coğrafi bir geçit görevi üstlenmektedir.
Genel olarak doğu-batı doğrultusunda akan çay, Güneycik mevkisinin güneyinde kuzey-güneydoğu yönüne yönelerek Boztepe ve Manavgat köylerinin sınırlarından denize dökülür. Antik dönemdeki adı Pamfilya olan Antalya Ovası’nı besleyen ve oluşturan başlıca akarsulardan biridir. Havzanın batısında Karpuz Çayı, doğusunda ise Kargı Çayı havzası yer almaktadır.
Hızlı bir akış rejimine sahip olan akarsu, sahile taşıdığı çakılların birikmesiyle karakteristik bir plaj dokusu oluşturmuştur. Tarihsel süreçte, debisinin yüksek olmasından ötürü üzerinde çok sayıda su değirmeninin faaliyet gösterdiği bilinmektedir.
Alara Çayı, yapılan bilimsel analizlerde Yer Üstü Su Kalitesi Yönetmeliği’ne göre “Çok İyi Su”, kıta içi su kalitesi kriterlerine göre ise “1’inci sınıf su” niteliğindedir. Alara’dan sulama kanalları vasıtasıyla alınan sular, sahil düzlüğündeki tarım arazilerinin sulanmasında hayati bir rol oynar. Bu doğrultuda Manavgat’ta yedi köy ve bir beldenin, Alanya’da ise on köy ve dört beldenin tarım toprakları bu akarsudan sulanmaktadır. Aynı zamanda Alanya’nın Avsallar ve Okurcalar bölgelerinin temel içme suyu kaynağını oluşturur.
Eskibağ ve Kayabükü köyleri sınırında, doğa turizmi açısından önem taşıyan Gündoğmuş Uçansu Şelalesi yer alır. Şelalenin suları yaklaşık 50 metreden, birkaç kol halinde akarsu yatağına düşmektedir. Alara Çayı’nda yürütülen ihtiyolojik (balık bilimi) araştırmalarda şu balık türlerinin varlığı tespit edilmiştir: Yılan balığı (Anguilla anguilla), dağ alabalığı (Salmo trutta macrostigma), gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss), sazan (Cyprinus carpio), siraz (Capoeta capoeta angorae), sivrisinek balığı (Gambusia affinis), has kefal (Mugil cephalus), ince dudaklı kefal (Liza ramada) ve horozbina balığı (Salaria fluviatilis). Bu türlerden gökkuşağı alabalığı popülasyonunun son yıllarda azaldığı gözlenmiştir. Akarsu üzerinde Selçuklular Dönemi’nde inşa edilmiş olan dört tarihi köprüden ikisi günümüze sağlam olarak ulaşmayı başarmıştır. Alara vadisinde sivil ve askeri mimarlık tarihi açısından büyük öneme sahip olan Alara Kalesi ve Alara Han yer almaktadır.
Alara (Ulugüney) Çayı Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
T.C. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
T.C. Devlet Su İşleri 13. Bölge Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Alara (Ulugüney) Çayı’na ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; tr.wikipedia.org internet sitesinden derlenmiş olup Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi tarafından hazırlanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
