Anydros-Eudokias Antik Kenti; Antalya ili, Döşemealtı ilçesi sınırları içerisinde, Roma döneminde, MS 1. ve 6. yüzyıllar arasında Pisidya-Pamfilya Birliği içinde kurulmuş, Doğu Roma (Bizans) dönemine kadar iskân edilmiş bir Pamfilya kentidir. Düzlerçamı mahallesinde, kent sınırları içerisinde günümüzde temeli sağlam kalmış tapınak kalıntısından dolayı yöre halkınca “Alalıtaş” adıyla anılmaktadır. Anydros-Eudokias; MS 313 yılına kadar, İmparator Vespasianus tarafından MS 74’te kurulan “Likya ve Pamfilya” birleşik eyaleti içinde sayılmış; 313’te Likya ile Pamfilya’nın birbirinden ayrılarak bağımsız birer eyalet haline getirilmesiyle Pamfilya eyaleti sınırları içinde kalmıştır. MS 5. yüzyılın ortalarında sivil yönetim organizasyonu bakımından Pamfilya eyaleti statüsü devam etmiş, kent ve çevresi bu eyaletin içinde yer almıştır. Anydros-Eudokias Antik Kenti, tarihte ilk kez Spratt ve arkadaşları tarafından ziyaret edilmiştir.
Antalya-Korkuteli karayolunun 280 m batısında, Evdir Han’ın 770 m güneyinde, günümüzde Hanyolu Caddesi üzerinde bulunan antik yerleşim alanı, Düzlerçamı mahallesi sınırları içerisinde yayılmış durumdadır. 1991 yılında Kanalet Fabrikası batı bitişiğinden açılan yol çalışmaları esnasında yerleşimin nekropol alanına girilmiş; satıhta bulunan antik kalıntılar ve lahitler tahrip edilmiştir. Bazı lahitlerin gövde ve kapakları, açılan yolun iki yanına dozerle itilmiştir. Mahalle içindeki evlerin duvar örgüsünde, yerleşim alanından alınan mimari yapı elemanları kullanılmıştır. Bazı sütun ve kaideler evlerin bahçesinde durmaktadır. Duvar yapı taşı olarak kullanılan dört satırlık Grekçe yazıt parçası, yerleşim alanı tarihi hakkında bilgi vermektedir.
Anydros-Eudokias Antik Kenti’nde tespit edilen mimari kalıntı elemanlarından, yerleşim alanının MS 1. yüzyıldan MS 6. yüzyıla kadar iskân edildiği anlaşılmıştır. Düzlerçamı mahallesinde, Hanyolu Caddesi üzerinde Roma ve Bizans dönemlerine ait mimari kalıntılar bulunmaktadır. Bu kalıntılar; taştan yapılmış bir yapıya ait duvar, iki üç yerinde girişi olan taş duvar, iki bölümlü küçük kilise olması muhtemel yapı, küçük dikdörtgen mezar odası, sütunları kırılmış bir mimari yapı, tapınak ve su sarnıcı gibi yapılara aittir. Yol üzerinde taştan, Likya tipinde yapılmış bir lahit de bulunmaktadır. Anydros-Eudokias Antik Kenti’nin günümüze ulaşan en büyük mimari yapısı, MS 2. yüzyılda Roma döneminde inşa edilmiş, yöre halkı tarafından “Alalıtaş” olarak adlandırılan tapınak yapısıdır. Alalıtaş Tapınağı; yaklaşık 14,60 x 8,55 m ölçülerinde, ana cephesi merdivenli bir podyum üzerinde yükselen, dört sütunlu bir prostylos tapınak görünümüne sahiptir. Korint düzeninde inşa edilmiş Suriye tipi alınlıklı yapının ilginç bir özelliği vardır: Pronaos’taki; Attik-İyon kaideli ve gövdeleri spiral yivli sütunları taşıyan postament’lerin ana cepheleri Herakles’in “On İki Ödevi”nden Nemea Arslanı, Kyneia Geyiği ve Erymanthos Yaban Domuzu mücadelelerini temsil eden kabartma betimlerle süslüdür.
Kuzey-güney doğrultusunda yaklaşık 800 m, doğu-batı doğrultusunda ise yaklaşık 650 m boyutlarındaki, 52 hektar kadar bir alanı kapsayan antik yerleşmenin belkemiğini; bugün ortada en küçük bir izi dahi bulunmayan, taş döşemeli bir ana cadde oluşturmaktaydı. Bu caddenin; arkasında dükkânlar, agora önünde ise onur anıtları içeren bir sütunlu cadde olduğu anlaşılmaktadır. Kent içerisindeki kamu yapıları geniş bir alana yayılmıştır. Sütunlu cadde gibi bu yapılar da köydeki yoğun yapılaşma dolayısıyla tamamen ortadan kalkmıştır. Doğu Roma (Bizans) dönemine ilişkin yapılar arasında en önemli olanlar; Spratt ve ekibi tarafından hazırlanan kent planında görülen fakat günümüze ulaşmayan üç kilisedir.
Kent nekropolü; eski yol ile Evdir Hanı çevresinde, diğeri ise güneyde, güney yolu ile batıdaki Kuruçay dere/sel yatağı arasında, Uzunkuyu Kahvesi-Karıncalıklıalan mevkisi dolaylarında olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Günümüzde iki nekropol de tarla, bahçe, ağıl ve evlerin altında kalmıştır. Ören yerinde Doğu Roma (Bizans) dönemine ilişkin özgün mezar örneklerine rastlanmamaktadır. MS 5. yüzyıla tarihlendirilen, ilk ve son satırlarında haç işaretleri bulunan yazıttan; Akos adında bir Hristiyanın, antik lahdi üzerindeki özgün yazıtı kazıtıp yerine kendi yazıtını hakkettirmek suretiyle mülkiyetine geçirdiği ve aile mezarı olarak kullandığı anlaşılmıştır.
Anydros-Eudokias Antik Kenti’nin en belirgin özelliklerinden biri, tahkimatsız ve oldukça büyük, yaygın bir yerleşme olmasıdır. Roma İmparatorluğu’nun genel bir ekonomik kriz süreci yaşadığı MS 3. yüzyıl, Anydros-Eudokias için gelişme ve refah dönemi olmuştur. Traverten zeminli arazinin geçirgen yapısı ve iklim özelliklerinden kaynaklanan susuzluk sorunu, yerleşmenin adeta simgesi sayılabilecek su kanallarıyla köklü bir şekilde çözümlenmiştir. Antik dönemden günümüze ulaşan Uzunkuyu ve Ahırlıkuyu, bu tür merdivenli antik kuyuların en güzel örnekleridir. Söz konusu su kanalları, bazı değişikliklerle bugün dahi Düzlerçamı Mahallesi halkı tarafından kullanılmaktadır.
Anydros-Eudokias; bağımsız bir siyasi birim (polis) değil; kırsal-tarımsal bir yerleşme olup Termessos’a bağlı bir peripolion olarak nitelendirilen, özel statüye sahip bir kome olmuştur. MS 5. yüzyılın başlarında kentleşme sürecini tamamladığı anlaşılan yerleşim; çok büyük bir olasılıkla II. Theodosius zamanında, imparatorun karısı Aelia Eudocia veya İmparator Arcadius’un karısı Aelia Eudoxia’nın onuruna “Eudokias” adını alarak polis statüsüne kavuşmuştur.
13. yüzyılda, Selçuklu döneminde inşa edilen Evdir Han Kervansarayı yapımında kente ait taşların kullanılmasıyla başlayan süreç ve 1950’li yıllardan itibaren bölgede yaşanan göçler ile usulsüz yapılaşmalar, kente ait kalıntıları derinden etkilemiştir. Anydros-Eudokias Antik Kenti; 1991 yılında I, II. ve III. derece arkeolojik sit alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Anydros-Eudokias Antik Kenti Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Anydros-Eudokias Antik Kenti’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Ahmet Vedat ÇELGİN’e aittir ve Anydros-Eudokias Suyla Hayat Bulan, İnsan Eliyle Yok Olan Bir Kültür Mirası ve Düşündürdükleri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma ve kazı sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
