Ali Zelili Türbesi; Antalya İli, İbradı İlçesi sınırları içerisinde, 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın ortalarına kadar (1575-1654) Ormana Mahallesinde yaşamış ve şairlik yapmış, halk arasında “Ali Zelili” olarak bilinen şahsiyete ait türbedir. Söz konusu kişinin kimliği, yaşam öyküsü ve etkisi hakkında yazılı kaynaklar sınırlı olmakla birlikte, halk rivayetleri aracılığıyla günümüze ulaşan bilgiler mevcuttur.
Ali Zelili, şiirlerinin bazılarında Sultan III. Murat’tan bahsetmekte ve Sultan I. Mustafa ile de görüştüğü anlaşılmaktadır. Şiirlerini Zelili mahlası ile yazmıştır. Zelili mahlasını kullanan başka şairlerde olduğu için Ormanalı Ali Zelili olarak da bilinmektedir. Zelili’nin anlamı Allah’ın karşısında “hor, hakir” anlamına gelmektedir. Şiirlerinin bazılarında derviş olduğunu da söylemektedir. Yine şiirlerinde; pirlere, fukaralara, dostlara kapısının açık olmasını söylemesi gibi sofiyane ifadelerinden, onun derviş olduğu anlaşılmaktadır.
Ali Zelili’nin en önemli eseri Niyâzü’l Müznibin’dir. Bu eser; nasihatnâme türünde olup, dini tasavvufi, ahlaki ve didaktik özellikleri olan bir mesnevidir. Eserin incelenmesi sonucunda şairin amacı; halkı eğitmek, onlara dini-tasavvufi öğütler, nasihatler ve bilgiler vermektir. Niyâzü’l-Müznibîn, toplam olarak 5667 beyit ve 1379 adet dörtlükten oluşan kapsamlı bir eserdir.
Ali Zelili’nin türbesinin tam yapım tarihi bilinmemekle birlikte, 1915 Ormana yangınında ahşap çatılı türbenin yandığı ve 1968’de Mehmet Şevket Ersoy tarafından tekrar yapıldığı bilinmektedir. Türbe, yeni haliyle mamur ve güzel bir görünüme kavuşmuştur. Türbe, Anadolu’nun küçük ölçekli kırsal türbeleriyle benzerlikler göstermektedir. Kesme taş malzeme kullanılarak inşa edilen yapı, kare plan şeması üzerine oturtulmuş olup üst örtü elemanı olarak kubbe tercih edilmiştir. Yapının inşa tekniği, süsleme sadeliği ve malzeme kullanımı, bölgesel mimari geleneklerin sürdürüldüğünü göstermektedir. Türbenin çevresinde küçük bir hazire bulunmakta, bu da yapının sadece bir anıtsal mezar değil, aynı zamanda yerel bir ziyaret ve anma mekânı işlevi gördüğünü düşündürmektedir. Türbenin yanında yer alan ve günümüze ulaşmayan medresenin de yapım tarihi belli değildir. Medresede; Müderris Şeyh Abdurrahman Hadimi Ormanavi, Hacı İsmail, Hacı Hüseyin ve Ali Şahin Efendi’nin ders verdiği bilinmektedir.
Türbe, günümüzde de yöre halkı tarafından ziyaret edilmekte olup, özellikle dua ve adak pratiklerinin gerçekleştirildiği bir mekân hüviyetindedir. Halk inançları bağlamında türbe; bireysel dileklerin iletildiği, manevi destek arayışının sürdürüldüğü bir merkez olarak işlev görmektedir. Bu yönüyle Ali Zelili Türbesi, yalnızca bir mimari eser değil, aynı zamanda sosyal hafızayı ve kolektif dini deneyimi canlı tutan bir unsurdur.
Ormana Mahallesi, Osmanlı Devleti döneminden günümüze ulaşan sivil mimarlık örnekleri ile tanınmakta olup, Ali Zelili Türbesi bu tarihi doku içerisinde önemli bir dini yapı olarak öne çıkmaktadır. Mahallenin kültürel peyzajı içerisinde türbe, hem tarihi sürekliliği temsil etmekte hem de yerel kimliğin sembollerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Adres:
Ormana Mahallesi, İbradı/Antalya
Mimari Çağ:
Osmanlı Devleti
Bugünkü Kullanımı:
Türbe
Koruma Durumu:
Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
14.10.2018
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Ali Zelili Türbesi hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; mimarikultur.com internet sitesinden alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda isimi yazılı araştırmacıdan izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
