Zeytintaşı Mağarası; Antalya ili, Serik ilçesi sınırları içerisinde, ilçe merkezinin 16 kilometre kuzeyinde, Akbaş Mahallesi’nin 1 kilometre güneyinde yer almaktadır. Köprüçay’ın kolları olan Kocadere ve Gökçeler Deresi arasında bulunan Zeytinlitaş Tepesi’nin 400 metre güney yamacında, deniz seviyesinden 225 metre yüksekliktedir. Mağara; Jura-Kretase Dönemi kireç taşı kayaçları üzerinde, bir fay hattı doğrultusunda gelişmiş; üst katı 136 metre, alt katı 97 metre uzunluğunda olan çift katlı karstik bir yapıdır. 1997 yılında taş ocağı işletmek amacıyla açılan yapay bir galeri çalışması sırasında tesadüfen tespit edilen mağara, halk arasında “Zeytintaşı Mağarası” adıyla bilinmektedir. Mağara; yan ve alt kısımlardan geçirimsiz tabakalarla kuşatılmış olup üst katı 2002 yılında turizme açılmıştır.
Mağara çevresindeki doğal bitki örtüsü, geçmişte yaşanan yangınlarla büyük ölçüde tahrip olmuştur. Mağaranın güneybatısında uzanan Gökçeler Deresi Vadisi, Akdeniz kıyı kuşağının tipik kızılçam ormanları ile örtülüdür. Ancak 1990’lı yıllarda meydana gelen yangınlar bu örtüyü yok etmiş; sonrasında başlatılan ağaçlandırma çalışmalarıyla orman dokusu yeniden oluşmaya başlamıştır. Orman örtüsünün zarar gördüğü alanlarda ise yabani zeytin, mersin, keçiboynuzu ve zakkum gibi türlerden oluşan maki toplulukları yayılış göstermektedir.
Zeytintaşı Mağarası, Jura-Kretase yaşlı kireç taşları içerisinde, kuzeybatı-güneydoğu yönlü bir fay hattı üzerinde gelişmiştir. Kireç taşı tabakalarının doğrultusu fay hattına paralel olduğundan, mağara da aynı yönde girinti ve çıkıntılar oluşturur. Başlangıçta tek bir galeri şeklinde gelişen yapı, damla taş sütunları ile çok sayıda küçük salon ve odacığa ayrılmıştır. Belirgin bir giriş ağzı bulunmayan Zeytintaşı Mağarası; oluşumunu kısmen tamamlamış, geçit konumlu, yarı aktif-fosil bir mağaradır. Bununla birlikte mağaranın iç şekillenmesi hâlen devam etmektedir; özellikle mağaranın karakteristik özelliklerinden olan ve hızla gelişen “makarna sarkıtlar” bu sürecin en somut göstergesidir.
Alttan ve yanlardan geçirimsiz birimlerle kuşatılan mağara, hidrolojik olarak askıda kalmış fosil bir yapıdadır. Morfolojik taban düzeyinden yüksekte bulunması nedeniyle, çevredeki geçirimsiz birimlerden gelen yüzey suları için bir toplanma alanı durumundadır. Yağışlı dönemlerde tavan ve yan duvarlardan sızan sular; mağaranın üst katında gölcükler ve damla taş havuzları oluşturmuştur. Bu göllerin derinliği yer yer yarım metreyi bulmaktadır.
Sıcak ve nemli bir atmosfere (ortalama 23 °C sıcaklık, %70 mutlak nem) sahip olan mağaranın uç noktasında açılan galeri, iç ve dış kısım arasında yeterli hava dolaşımını sağlayamadığından içerideki hava hapsolmuştur. Aralarında 10 metrelik yükselti farkı bulunan alt ve üst katlar arasında belirgin bir nem ve sıcaklık farkı gözlemlenmektedir. Bu iklimsel özellik; makarna sarkıtlar ve diğer damla taşların gelişimini sürdürmesine olanak tanımaktadır.
Zeytintaşı Mağarası’nı benzerlerinden ayıran en önemli özellik; barındırdığı traverten çökellerinin (sarkıt, dikit, sütun) oluşumunun devam etmesi ve bu yapıların doğal hallerinin bozulmamış olmasıdır. Mağara, stratigrafik konuma bağlı olarak tek dönemli bir gelişim sergilemekte; içerisi moloz, blok ve damla taşlarla kaplıdır. Çöküntü blokları alt katta daha yoğun olsa da sarkıt, dikit, sütun, mağara iğneleri, makarna sarkıtlar ve damla taş havuzları, tavan sızıntılarına bağlı olarak üst katta daha zengindir. “Spagetti Salonu” olarak adlandırılan büyük salonda boyları yer yer yarım metreye ulaşan makarna sarkıtlar, mağaranın en ilgi çekici oluşumlarıdır.
Toplam 233 metre uzunluğa sahip olan mağaranın sadece 136 metre uzunluğundaki üst katı ziyarete açıktır. 97 metre uzunluğundaki alt kat ise ekosistemin ve mağara içi çökellerin korunması amacıyla proje dışında tutulmuş ve ziyarete açılmamıştır. Zeytintaşı Mağarası, 1999 yılında hazırlanan projeler doğrultusunda “I. derece doğal sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmış ve 14.02.2002 tarihinde kapılarını ziyaretçilere açmıştır.
Zeytintaşı Mağarası Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
T.C. Antalya Valiliği
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA)
Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Antalya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü
Antalya Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Zeytintaşı Mağarası’na ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Salih CEYLAN’a aittir ve Zeytintaşı Mağarası – Doğu Coğrafya Dergisi adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
*Oluşumu devam eden mağara içerisinde fotoğraf ve video çekim yasağı olması nedeniyle mağara içinden görüntü alınamamıştır.
