Pednelissos Antik Kenti; Antalya ili, Serik ilçesi sınırları içerisinde, Kozan Mahallesi’nin doğusunda yer alan ve halk arasında “Bodrumkaya” adıyla bilinen sarp bir tepenin güney ve güneybatı yamaçlarına kurulmuş bir Pisidya kentidir. Kozan Mahallesi, antik Pisidya bölgesinin Pamfilya ile kesiştiği ve sınırlarının kesin bir hatla ayrılmasının güç olduğu güney uç noktasında konumlanmaktadır. Kentin güneyinde Pamfilyalı komşuları olan Sillyon, Perge, Aspendos, Lyrbe (Seleukeia), Etenna ve Side yer alırken; doğu, batı ve kuzey yönlerinde Selge, Adada, Kremna, Milyas, Sia, Ariassos ve Termessos gibi önemli Pisidya kentleri bulunmaktadır.
Antik kaynaklarda isimlerine ilk kez MÖ 5. yüzyılın sonlarında rastlanılan Pisidyalıların bu bölgedeki kültürel izleri çok daha eskiye dayanmaktadır. Bölgedeki kesintisiz yerleşim, MÖ 1. binyılda Frig kültürünün yayılımıyla devam etmiştir. Kozan ve Bodrumkaya çevresinde, Frig başkenti Gordion (Midas Şehri) ile benzerlik gösteren kült yapılarının varlığı, bu etkileşimin en somut kanıtıdır.
Pednelissos, tarih sahnesinde adını en çok MÖ 218 yılında komşusu Selgelilerle yaptığı savaşla duyurmuştur. Augustus Dönemi’nde Galatia eyaletine dahil edilen kent, MS 117-138 yılları arasındaki Hadrianus Dönemi’nde, Likya-Pamfilya eyaletinin Roma Senatosu yönetimine geçmesiyle idari bir değişim yaşamıştır. Bu dönemde Bodrumkaya’da, Hadrianus imparatorluk kültü ve yerel Zeus rahipliği ile ilişkili bir altar (sunak) bulunduğu yazıtlardan anlaşılmaktadır.
Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasının ardından Pednelissos, Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde de varlığını sürdürmüştür. Hristiyanlık dönemine ait kilise kayıtlarında adı geçen kentteki Geç Roma bazilikası, bu dönemdeki yerleşimin kanıtıdır. Ancak kentin, Arap akınları henüz başlamadan önce önemini kaybetmeye başladığı ve sakinlerinin 7-8 km mesafedeki Hasgebe mevkisine taşındığı, buradaki yapı ve mezar kalıntılarından anlaşılmaktadır.
Bilimsel çalışmalar ve sistematik yüzey araştırmaları ile belgelenen Pednelissos Antik Kenti’nde, günümüze kadar kapsamlı bir arkeolojik kazı faaliyeti yürütülmemiştir. Bu durum, kentin özgün dokusunun büyük oranda korunmasını sağlamış ve yerleşimin doğal ortamı ile bütünleşik kalmasına imkân tanımıştır. Pednelissos’ta tespit edilen başlıca kalıntılar; savunma sistemini oluşturan surlar, 4 adet kule, 3 adet kapı, agora, 2 adet bazilika, 2 adet tapınak, Apollon kaya kabartması, nekropol, sarnıçlar ve heroon’dur.
Kentin kuzey kapısındaki bir yazıt, Anadolu arkeolojisi için büyük önem taşıyan taurobolion (boğa kurban etme) töreninden söz etmektedir. Frig kökenli olan ve Bereket Tanrıçası Kybele adına düzenlenen bu törenin izlerine Anadolu’da sadece Troya, Pergamon ve Pınara’da rastlanmış; Bodrumkaya dördüncü merkez olarak literatüre girmiştir. MS 160 yılına kadar bereket odaklı olan bu törenler, daha sonra kurban kanıyla günahlardan arınma ve yeniden doğuş ritüeline dönüşmüştür. Yazıtta bir Ares rahibinden söz edilmesi, savaş tanrısının aynı zamanda yerel bir bereket tanrısı olarak algılandığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
Pednelissos Antik Kenti, 2002 yılında “I. derece arkeolojik sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Pednelissos Antik Kenti Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Pednelissos Antik Kenti’ne ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Güven KAYHAN, Melike GÜL ve Uyku OĞUZ’a aittir ve T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
