Ptolemais Antik Kenti; Antalya İli, Alanya İlçesi sınırları içerisinde, Türkler Mahallesi Fığla Aynalı Göl Mevkii ve Malta Burnu üzerinde MÖ 3. yüzyılda Helenistik Dönemde Ptolemaios Devleti tarafından kurulmuş bir liman kentidir. Antik Pamfilya ile Kilikya Bölgesi arasında Seleukos Devleti ile sınır konumunda bulunan Ptolemais Antik Kenti bölgenin en büyük ticari zeytinyağı üretimi yapan kentleri arasında yer almaktadır.
Ptolemais Antik Kenti ilk olarak 1817 yılında Francis Beaufort tarafından Güney Anadolu sahillerinde yapılan hidrografi çalışmaları sırasında keşfedilmiştir. Beaufort yaptığı keşfi Strabon’u referans göstererek Ptolemais olarak isimlendirmiştir. Fığla Burnu’nda tespit ettiği ve kiklopik olarak tanımladığı mimari yapıları hazırladığı haritada yarımada üzerinde konumlandırmıştır. Beaufort sonrası bölgede araştırma yapan gezginler ve araştırmacılar Ptolemais konumlandırması üzerine önemli oranda birbirileri ile tutarlı değerlendirmelerde bulunmuşlardır.
Fığla Burnu ve Malta Burnu’ndaki kıyı platformları biyo-erozyonla şekillenen doğal konglomeradan oluşan bir yapıya sahiptir. Kentin limanı inşa edilirken kullanılan bloklar bu doğal kaynaktan elde edilmiştir. Doğudan batıya yaklaşık 240°’lik açıyla kavisli bir formu olan Aynalı Göl Koyu, ilk bakışta doğal bir Liman olduğu izlenimi vermektedir. Güneydoğu yönünden gelen samyeli ve imbat rüzgârlarına açıktır. Aynalı Göl koyunun doğu ucundan yaklaşık radyanlık yay uzunluğuyla güneybatıya uzanan, önemli ölçüde korunmuş ve büyük bir kısmı suyun üzerinde duran bir mendirek yer alır. Mendirek yapısı, koy içini korunaklı bir liman haline getirmektedir.
Mendireğin koy içinde dönüş yaptığı düzleme dik olarak uzanan ikinci mendirek yapısı 2007 yılına kadar varlığını koruyabilmiştir. Günümüzde mevcudiyetini koruyamamış olan ikinci mendirek, diğer mendireğe oranla daha küçük çapta olmakla beraber 20-25 m arasında bir uzunluğa sahiptir. En itibariyle birinci mendireğe oranla daha dardır. Ortalama genişliği 1,20 metre kadardır. İkinci mendireğin blokları yine konglomera olmakta beraber büyük mendireğinkilere oranla çok daha aşınmış durumdadırlar. Kumsalın ortasında yer alması ve su seviyesinin sığ olması sebebiyle büyük bir kısmı kumla örtülmüş bir haldedir. İkinci mendirekte diğerine kıyasla sistemli olarak düzenlenmiş taş dizilerini ve kenet yerlerini basit bir gözlemle tespit etme olanağı yoktur.
Ölçüleri 214×118 cm ve 96×82 cm arasında değişen mendirek bloklarının üstüste dört sıralık
bir düzen oluşturmaktadır. Doğudan ve kuzeyden uzanan iki mendirek Aynalı Göl Koyu içinde daha korunaklı bir limanağzı oluşturmuştur. Antik liman günümüzde izlenebilen mendirek formu ve çevresinde tespit edilen amphora formları ile birlikte 4 ayrı evrede kullanım görmüştür.
İlk evre, kırlangıç kuyruğu kenet bağlantılarının kullanıldığı ve eskiçağ tarihi verileri ile desteklenen Helenistik Dönemdir. İkinci evre limana yakınlığı ile dikkat çeken zeytinyağı üretim atölyeleri ile birlikte amfora gurubu ile desteklenerek tarihlenebilen Roma İmparatorluk Çağı’dır. Üçüncü ve dördüncü evre muhtemel deniz seviyesi ile ilişkili olarak 3. ve 4. sıra bloklar arasında gözlemlenen harç izleri ve amfora grubu ile Doğu Roma (Bizans) Dönemidir.
Ptolemais’in günümüze ulaşan en önemli yapısı limanın 650 m kuzeydoğusunda konumlanan, Türkler Mesire Alanı içerisinde bulunan, zeytinyağı üretim atölyesine ait kalıntılardır. Taş destekli baskı kollu vida pres olarak bilinen formda inşa edilmiş zeytinyağı üretim atölyesi kompleksi alanı içerisinde kalas nişlerin her iki yanında yer alması gereken taş levhaları korunarak günümüze ulaşmış durumdadır. Fığla Burnu ile Avsallar-İncekum Mevkiileri üzerinde yoğun olarak görülen zeytinyağı üretim işlikleri bu bölgenin MS 3. yüzyılda ticari zeytinyağı üretiminde büyük bir role sahip olduğunu göstermektedir. Kentin limanı ve içerisindeki mendirek kalıntıları ise günümüzde Alanya’da bir otelin işletme sahası içerisinde bulunmaktadır.
Helenistik dönemde stratejik önemi nedeniyle Fığla Burnu Yarımadası üzerine kurulan Ptolemais Antik Kenti; Roma İmparatorluk Çağında talep edilen zeytinyağı ya da şarap ihtiyacını karşılamaya yönelik ürünlerin ihraç edildiği bir liman konumuna gelmiştir. Doğu Roma (Bizans) Döneminde deniz seviyesi değişimi ile ilgili olarak yükseltilme ve yenilenme ihtiyacı duyulan kent limanı akarsuların biriktirdiği alüvyon ve deniz yoluyla biriken kumların günümüzde Aynalı Göl olarak isimlendirilen koya dolması ile birlikte ticari liman özelliğini yitirmiş olup, günümüzde kısa karinalı turistik teknelerin koy içine demirleyebilmesine halen olanak sunmaktadır.
1974 yılında bölgede gerçekleştirilen çalışmalarda Fığla Burnunun kuzeyinde yükselen tepelerin üzerinde Ptolemais ile bağlantılı Doğu Roma (Bizans) Dönemine ait çeşitli yapı kalıntıları tespit edilmiştir. Ptolemais’in 14 km doğusunda bulunan Hamaxia, gemi yapımında gereksinim duyulan kaliteli kereste ihtiyacını karşılamasıyla ünlenmiştir. Bu durum bölgenin ticari üretiminin geniş bir alana yayıldığını göstermektedir. Ptolemais Antik Kenti, 1994 yılında I. ve II. Derece Arkeolojik Sit Alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Adres:
Türkler Mahallesi, Alanya/Antalya
Mimari Çağ:
Helenistik Dönem
Roma İmparatorluğu
Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu
Antik Coğrafya:
Pamfilya-Kilikya
Bugünkü Kullanımı:
Boş-Harabe
Koruma Durumu:
I. ve II. Derece Arkeolojik Sit Alanı
İlgili Kurum:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Ziyaret Tarihi:
22.04.2018
Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ait tüm görsellerin yayın hakları Orhan Deniz KAPLAN’a aittir. Sitemizde yer alan görseller, Orhan Deniz KAPLAN’dan izin alınmadan çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Ptolemais Antik Kenti hakkında yer alan araştırma ve bilimsel sonuçlara ilişkin veri, görsel ve değerlendirmeler; T.C. İzmir Ege Üniversitesi – Urla Denizcilik Meslek Yüksekokulu tarafından hazırlanan SBT 2015 18. Sualtı Bilim ve Teknolojisi Toplantısı makalesinden alıntılanmıştır. Yazı içeriği yukarıda yazılı makaleden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
antalyakulturenvanteri.com’da yer alan envanter bilgileri kaynak gösterilmeden izinsiz çoğaltılamaz, dijital ve basılı hiçbir mecrada yayınlanamaz.
Harita:
Fotoğraflar:
