Typallia; Antalya ili, Konyaaltı ilçesi sınırları içerisinde, Çitdibi Mahallesi’nin 2 km kuzeydoğusunda yükselen 1.142 rakımlı Asar Tepe’nin güney yamacında zirveden başlayarak 100 m aşağıya kadar devam eden ve yaklaşık 20.000 metrekarelik alana yayılan, Helenistik Dönem’de Trebenna ve Kitanaura yol kavşağında kurulmuş, Termessos egemenlik alanında Kelbessos ve Neapolis ile birlikte peripolion statüsüne sahip askerî bir garnizon kale yerleşimidir. Halk arasında “Asar Tepe” adıyla bilinen yerleşimin adının, alanda bulunan yazıtlar ışığında “Typallia” olduğu ortaya çıkmıştır.
Yerleşim sarp bir tepe üzerine kuruludur. Yol boyunca dizili bir nekropol alanı bulunmaktadır. Konumu nedeniyle gerek yapılarda gerekse mezarlarda büyük kesme taş bloklar kullanılmıştır. Nekropolde 15 adet lahit, akropolde ise 3 kaya mezarı bulunmaktadır. Lahitlerin bir yüzünde bulunan tabula ansataların bazıları Grekçe yazıtlıdır. Ancak lahitlerin yapıldığı taşın niteliği nedeniyle bu yazıtlar aşınmış olup güçlükle seçilebilmektedir. Typallia kaya mezarı, Likya ahşap mimarili kaya mezarlarına benzemez; ahşap mimari mezarın içerisinde uygulanmıştır. Akropolün güney eteğinde yapı duvarı kalıntıları görülmektedir. Yerleşim, görünen kalıntılarıyla küçük ölçekli bir yerleşimdir. Asar Tepe’nin topografyası nedeniyle birçok teraslama yapılmıştır. Yerleşimde tanımlanan tek yapı Roma İmparatorluk Dönemi hamamıdır. Hamam kentin güneydoğusunda bulunur; yan yana dizili üç mekândan oluşan, Likya Bölgesi’nin tipik “I” sıralı tip hamam mimarisi özelliklerini göstermektedir. En doğudaki küçük bölüm hamamın girişi olup çift taraflı kapıları bulunur. Bunun, bu küçük hamamlarda ısıyı korumaya yönelik yapıldığı düşünülmektedir.
1996 yılında yapılan yüzey araştırmasında bulunan çanak çömlek parçalarının MS 2. yüzyılın sonu ile MS 3. yüzyıla ait olduğu anlaşılmıştır. Yerleşimde iki adet bronz Hermes heykelciği ile bir adet bronz kerykeion ve bir adet bronz kerykeion tutan elcik bulunmuştur. Bu eserler günümüzde Antalya Arkeoloji Müzesi’ndedir.
Kalıntılar ilk olarak Spratt ve Forbes tarafından ziyaret edilmiş olmakla birlikte yerleşimin Typallia olarak tanımlanması Stephen Mitchell tarafından önerilmiş ve daha sonra alanda bulunan yazıtlarla doğrulanmıştır. Sonraki dönemde, Akdeniz Üniversitesi Arkeoloji Bölümünden Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığındaki ekip tarafından “Bey Dağları Yüzey Araştırmaları” kapsamında ziyaret edilerek kapsamlı bir çalışmayla bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Typallia, 1996 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Typallia Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Kaynakça:
Çevik, Nevzat. (2021). Lykia Kitabı: Arkeolojisi, Tarihi ve Kültürüyle Batı Antalya. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Özdilek, Banu. (2014). Beydağları Yüzey Araştırması. Antakya: Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları.
Topbaş, Ahmet, Cihan Tibet ve Sabri Aydal. (2003). Antalya Kültür Envanteri. Antalya: T.C. Antalya Valiliği.
Fotoğraf:
Orhan Deniz Kaplan (2019)
Telif Hakları ve Kullanım Koşulları:
Bu sitede yer alan Antalya kültür ve tabiat varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
antalyakulturenvanteri.com alan adında yer alan metin, fotoğraf, harita, çizim ve diğer tüm içerikler; hak sahibinin önceden alınmış yazılı izni olmaksızın ticari veya ticari olmayan hiçbir amaçla çoğaltılamaz, dağıtılamaz, kaynak gösterilmeden veya gösterilerek dijital ya da basılı mecralarda yayımlanamaz.
Sitedeki içerikler mevcut akademik ve saha araştırmaları doğrultusunda derlenmiş olup, yeni bulgular ışığında önceden haber verilmeksizin güncellenebilir.
Fotoğraflar:
