Yanartaş (Chimaera); Antalya ili, Kemer ilçesi sınırları içerisinde, Antalya-Kumluca kara yolunun 70. kilometresinden, 7 km’lik stabilize bir yoldan Ulupınar Vadisi üzerinden Olimpos sahiline indikten sonra tekrar 3 km’lik toprak bir yoldan Yanartaş Vadisi’nin ağzına ulaşılmaktadır. Vadi tabanından yaklaşık 600 metrelik bir yaya yolu ile tırmandıktan sonra, kuzeydoğuya doğru akan derenin başlangıcına yakın, 150-170 metre kotları arasında kurulmuştur.
Sönmeyen ateş çevresindeki kült merkezi Yanartaş’ta; bir adet kilise, bir adet apsisli yapı, bir Roma çeşmesi, ateş çevresinde görülebildiği kadarıyla üç adet yarım daire formundaki sunak temelleri ile mezar yapıları bulunmaktadır. Yanartaş merkezinde bulunan bu anıt yapılar, daha önce tespiti yapılmış yapılardır. Bunların dışında kült merkezinden kuzeye doğru dere yamacını takip ederek dere ağzında tabana inen, ortalama 2 metre genişliğinde ve yaklaşık 450 metre uzunluğunda, toplama taşla tabii zemine kuru duvar tekniğinde döşenerek yapılmış bir tören yolu bulunmaktadır. Bu yol; antik dönemde çevre yerleşim yerlerinden arabalarla dere ağzına kadar gelindikten sonra kutsal ateşe yaya olarak tırmanılan tören yolu olmalıdır.
Kült merkezinin güneydoğusunda bulunan Yanargediği mevkisinde, kuzey-güney yönünde basit toplama taşlarla yapılmış bir grup mezar kalıntısı bulunmaktadır. Buradan güneye, Ulupınar Deresi’ne inen ve hiçbir altyapı tesisi bulunmayan bir yaya yolu mevcuttur. Yaya yolu Yanargediği’nden batıya, Çatal Dağ’a doğru devam etmekte; Çatal Dağ’ın doğu yamacında iki mekânlı, rektogonal teknikte duvar örgülü, Helenistik, muhtemelen de Geç Helenistik Dönem’de yapılmış küçük bir gözetleme kulesi ile kulenin batısında kuru duvar tekniğinde toplama taşlarla örülmüş küçük bir yerleşim yeri mevcuttur. Yerleşim alanında oldukça sağlam bir ezgi taşı ve basit seramik parçalar bulunmaktadır.
Çatal Dağ’ın kuzey yamacı takip edilerek Mıcıraksu mevkisinde ikinci yanar (sönmeyen ateş) bulunmakta; antik dönemde kullanıldığı kesin olan bu yaya yolu Mıcıraksu mevkisinde sona ermektedir. İki yanarın kuzeyinde, doğuya doğru uzanan derenin güney yamacında bulunan maden ocağının ağzında üçüncü bir yanma yeri bulunmaktadır.
Beydağları Sahil Millî Parkı sınırlarında, Çıralı Körfezi’nin kuzeybatısında, denizden 180 metre yükseklikte bin yıllardır kayaların arasından gece gündüz durmaksızın alevlerin yükseldiği Likya’nın ve Olympos’un sönmeyen ateşi; arazideki kaya çatlaklarından sızan kuru ve kokusuz doğal gazdır. Yanartaş, aynı zamanda Yunan mitolojisine de konu olmuştur.
Yanartaş’ta ortaya çıkan doğal gaz bileşiminin büyük kısmını metan; kalan kısmını ise etan, azot ve karbondioksit oluşturmaktadır. Gazın bileşimi; metan (%82,96), etan (%14,5), azot (%1,5) ve karbondioksitten (%1) oluşmaktadır. Taşlardan dışarıya çıkan gaz, oksijenle temas edince alev alıp yanmaktadır.
Demirciler ve Ateş Tanrısı Hephaistos’un kült merkezi olarak kullanılmış Yanartaş’taki (Chimaera) kalıntılar arasında, yerden yükselen ateşin yakınlarında Hephaistos Tapınağı’nın izlerine rastlanmıştır. Yazıtlar, sunaklar, heykel kaideleri ve tapınağa ait mimari elemanlar, antik kaynaklarda geçen Hephaistos kültüne ilişkin bilgileri doğrular. Tapınak, Hristiyanlığın yayılması sonrasında bazilika planlı bir kiliseye dönüştürülmüştür. Olympos’ta öncelikli tanrılardan sayılmayan Hephaistos’un Olympos Antik Kenti’nde ileri düzeyde saygı görmesi, Yanartaş’ın kentle iç içe geçmesinden kaynaklanır.
Olympos’taki kimi mezar yazıtlarında “mezarlık alanında yapılacak tahribat ve zarara ait ceza ödemelerinin Hephaistos Tapınağı’nın kasasına yapılacağı” ibaresinin bulunması, Hephaistos kültünün gördüğü değeri kanıtlamaktadır. Yanartaş’ın adı büyük Osmanlı denizcisi Pîrî Reis’in 1521 yılında yayımladığı Kitâb-ı Bahriye’de geçmektedir. Pîrî Reis kitabında; Gelidonya (Şilidon) Burnu’ndan önce Musa Dağı’nın göründüğünü, dağ üzerinde Yanartaş işaretinin seçildiğini anlatmıştır. Yanartaş (Chimaera), 1991 yılında “I. ve II. derece arkeolojik sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Yanartaş’ın (Chimaera) Mitolojisi:
Ephyra Kralı Glaukos’un oğlu Hipponoes bir av partisinde kardeşi Belleros’u öldürür ve “Belleros’u Yiyen” anlamına gelen Bellerophontes adını alır. Ephyra’dan sürülen Bellerophontes, Argos Kralı’na sığınır. Kendisine sığınan bu genci öldürmeyi kendine yakıştıramayan Argos Kralı, onu Likya Kralı’na gönderir.
Likya Kralı bu genci öldürmek istemez ve onu Olympos Dağı’nda yaşayan aslan başlı, keçi gövdeli, yılan kuyruklu ve ağzından alevler saçan canavar Chimaera ile dövüşmeye gönderir. Bellerophontes, Pegasus adlı kanatlı atına binerek Chimaera ile dövüşmeye gider. Chimaera saldırdığında Pegasus havalanır ve Bellerophontes yere inerken mızrağı ile canavarı yerin yedi kat dibine gömer. Fakat Chimaera yerin yedi kat altından alevler saçmaya devam eder. Bu nedenle Yanartaş’tan çıkan alevlerin kaynağı olarak Chimaera gösterilir.
Kazandığı başarılardan sonra mağrurlaşan Bellerophontes, tanrılarla yaşamak için Pegasus’una atlayıp Olympos’a doğru uçarken bu duruma çok sinirlenen Zeus, Bellerophontes’e haddini bildirmek için bir at sineği yollar. At sineği Pegasus’u ısırınca silkelenen atın üzerinden metrelerce yüksekten yere düşen Bellerophontes, yarı tanrı olduğu için ölmez fakat sakat kalır. Hayatının geri kalanını sakat bir insan olarak geçirir.
Bellerophontes’in zaferini kutlamak amacıyla Olympos’ta bir yarış düzenlenir. Atletler, Chimaera’nın kutsal ateşiyle meşalelerini tutuşturarak Olympos kentine koşarlar. Böylece, daha sonraları değişik spor dallarının eklendiği ve birkaç gün süren Olimpiyat Oyunları’nın Anadolu’daki ilk örneği gerçekleşmiş olur. Günümüzde yakılan “Olimpiyat Meşalesi”, Chimaera’nın sönmeyen ateşinin sembolik bir ifadesidir.
Yanartaş (Chimera) Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Yanartaş (Chimera)’a ilişkin araştırma ve bilimsel sonuçlara ait veri ve değerlendirmeler; Orhan ARTVUR, Sabri AYDAL ve İ. Akan ATİLA’ya aittir ve T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
