Elmalı-Bayındır Antik Milyas Yolu; Antalya ili, Elmalı ilçesi sınırları içerisinde, kent merkezinden 1.240 m yüksekte yer alan, Elmalı’yı Baltası Gedik mevkisi üzerinden Bayındır’a bağlayan asfalt yolun altında kalmış antik Milyas yoluna ait güzergâh kollarından biridir. Antik yol, “Kuzey Likya Yolu” veya “Milyas Yolu” adlarıyla bilim dünyasına kazandırılmış olup Elmalı-Bayındır arasındaki yol kalıntısı yöre halkınca “Kavak Bağının Yokuşu” adıyla anılmaktadır. Antik Milyas yolu Persler tarafından yapılmış, Roma döneminde son şeklini alarak günümüze ulaşmıştır.
Elmalı-Baltası Gedik mevkisi-Bayındır arasından geçen antik yol, günümüzde asfaltın altında kalmasına rağmen ihtişamını korumaktadır. Doğal taş zemin düzenlenerek oluşturulmuş, yer yer iri blok taşlarla yükseltilmiş ve desteklenmiş antik yol; Kışla mahallesine 1 km uzaklıktaki dere yatağına kadar izlenebilmektedir.
Elmalı Güğü Beli geçidini aştıktan sonra farklı yönlere ulaşmak üzere ikiye ayrılan antik yol; sol koluyla Seki üzerinden Fethiye’ye, sağ koluyla da yeniden Milyas’a devam etmektedir. Buradan Dirmil, Gölhisar, Tefenni, Karamanlı ve Burdur üzerinden İç Anadolu’ya; Gölhisar ve Acıpayam üzerinden ise Batı Anadolu’ya bağlanmaktadır.
MÖ 1. yüzyıl ile MS 4. yüzyıl arasında Anadolu’da yüksek standartlarda açılmış olan yollar, Doğu Roma (Bizans) döneminde önemini yitirmiştir. Müslüman Arapların yıkıcı akınları; limanların, kentlerin ve çiftliklerin boşalmasına neden olmuştur. Bu akınlar nedeniyle tacir, sanatkar ve yönetici halkın daha güvenli bölgelere çekilmesiyle kentler; üretim, ticaret ve yönetim merkezi olma özelliklerini kaybetmiştir. 13. yüzyılda Antalya’ya egemen olan Selçuklular, Roma döneminde yapılmış yolları restore ederek bölgedeki ulaşımı yeniden canlandırmıştır. Milyas Yolu, 2005 yılında “I. derece arkeolojik sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Her uygarlık gibi Roma İmparatorluğu da egemenliğini ve uygarlığını yollara/ulaşıma borçludur. Özellikle MS 1. ve 2. yüzyıllarda yaygınlaşan yol yapımlarıyla tüm ülke bir ağla birbirine bağlanmıştır. Karasal yollar limanlar aracılığıyla deniz yollarıyla da buluşmuştur: Artık her yol Roma’ya çıkmaktadır. Pekçok yeni yol yapıldığı gibi, önceki dönemlerde kullanılan yollar da ıslah edilmiş, bazı yaya-hayvan yolları da araç yollarına dönüştürülmüştür. Bugün olduğu gibi eskiden de yolların güzergahına arazi karar vermiştir. Vadi boyları ve dağ geçitleri her daim ulaşımın mecburi izlencesi olmuştur.
Antalya’daki yol güzergâhlarıyla ilgili en önemli belge Patara’da bulunan Milliarium Lyciae/Stadiasmus Patarensis’tir (Yol Kılavuz Anıtı). MS 1. yüzyıl ortalarında Claudius döneminde dikilen anıta göre, Patara odaklı planlanan yeni yol ağı batıya, kuzeye ve doğuya ana yollar halinde ayrılıyor ve bu ana güzergâhlar üzerinden de pek çok tali yolla yerleşimler birbirine bağlanıyordu. Bu belgede anılan kentler yoldaki sırasına göre ve aralarındaki mesafelerle yazılmıştır. Likya bölgesindeki bu yol ağı doğuda Pamfilya’ya, batıda Karya’ya ve kuzeyde de Pisidya ve Milyas’a, Kibyratis’e bağlanıyordu.
Antalya kenti de, sarp doğasına karşın antik çağlarda, her yönden diğer yerleşimlere bağlanan gelişkin bir yol ağına sahiptir. Doğudan, Likya’dan (Çitdibi/Karabel) – Trebenna gelen yol Typallia (Çağlarca) Onobara (Deveboynu) üzerinden Thalassa’da (Deniz) sonlanmıştır. Trebenna üzerinden gelip Geyikbayırı’ndan inen yol ise Attaleia’ya bağlanmıştır. Kaleiçinde en iyi izlenen yol parçası, Hadrianus Kapısı içinden geçip, Doğu Garajı üzerinden Perge’ye doğru ilerlemiş buradaki güzergâh Perge’yi güneyde Magydus (Karpuzkaldıran) limanına bağlamıştır. Döşemealtı üzerinden inen Via Sebaste, Varsak (Lyrboton Kome) üzerinden Perge’ye uzanmıştır. Manavgat üzerinden Konya’yı Side’ye, Alanya’ya bağlayan ana yol ise Selçuklu ve Osmanlı döneminde de menzil hanlarıyla önemini korurken, tüm bu yollar Alanya, Side, Attaleia, Phaselis, Finike, Myra-Andriake ve Patara gibi önemli limanlarla da denizden dünyaya bağlanmıştır.
Elmalı-Bayındır Antik Milyas Yolu Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Milyas Yolu’na (Kuzey Likya Yolu) ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Melike Gül, Özden Oflu, Gökhan Benzet ve Utku Oğuz tarafından gerçekleştirilmiş olup “T.C. Antalya Valiliği – Antalya Kültür Envanteri” ile “Stratonikeia’dan Lagina’ya” adlı eserlerden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
