İyilik Belen Tepe Antik Dönem Su Yolu; Antalya ili, Aksu ilçesi sınırları içerisinde, Roma Dönemi’nde Perge Kenti’nin ovaya doğru genişlemesiyle birlikte güneydoğuda İyilik Belen, kuzeydoğuda ise Koca Belen tepeleri arasına Düdenbaşı kaynağından getirilen suyun taksimini sağlamak amacıyla inşa edilmiş bir su kemeridir. Perge Tiyatrosu’nun 300 metre güneyinde bulunan su kemeri, Koca Tepe ile İyilik Belen tepeleri arasına düzgün kesme blok taşlardan örülerek inşa edilmiştir. Su yoluna ait 225 metre uzunluğundaki duvar kalıntısı, müstakil bir arazi içerisinde günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.
Roma İmparatorluk Dönemi’nde nüfusu ve yapıları hızla büyüyen Perge’nin su ihtiyacının bir kısmı, Gelin Düşen kaynağı ve Aksu Çayı’nın yetersiz kalması nedeniyle Düden Çayı’nın kaynağı olan Düdenbaşı’ndan karşılanmıştır. Selçuklu Devleti tarafından 13. yüzyılda köprüye dönüştürülerek korunan Soğucaksu Kemeri, Düdenbaşı-Perge arasında günümüze kadar ulaşmış nitelikli su yolu yapılarının başında gelmektedir.
Barış döneminde nüfusunun artması nedeniyle ovaya doğru genişlemeye başlayan Perge, güneydoğuda İyilik Belen, kuzeydoğuda ise Koca Belen tepeleri üzerine kadar yerleşim görmüş ve bu iki tepe Side ile Attaleia (Antalya) kentleri arasında sınır olarak kabul edilmiştir. Bereketli Pamfilya Ovası içerisinde, Perge’nin doğusunda yer alan geniş ve verimli araziler suyu tutma özelliğine sahip olmakla birlikte Aksu Çayı’nın geçtiği alan alüvyonlu, Koca Belen’in batısı ile İyilik Belen’in doğu yakası ise tersiyerli topraklara sahiptir.
Aksu-Perge yolu üzerinde “Havuzlu Kemer” adıyla anılan, Düdenbaşı’ndan gelen suyu Perge’ye ileten su kemerinin uzunluğunun 500 metre, yüksekliğinin 5 metre, net açıklığının 5,50 metre, genişliği ise 3 metredir. Perge Tiyatrosu’nun 300 metre güneyinde, Düden Çayı’nın suyunu İyilik ve Koca Belen tepelerine taksim eden su kemerine ait duvar kalıntıları bulunmaktadır. Perge Akropolisi’nin hemen karşısında düzgün kesme blok taşlardan örülerek inşa edilmiş, müstakil bir arazide zeytin ağaçları arasında kendisini gizleyen su kemeri, Aksu-Yurtpınar yolu üzerinde konumlanmaktadır. Kemerin günümüze kadar ulaşan toplam uzunluğu 225 metre olmakla beraber yerden yüksekliği 3 metre, duvar kalınlığı ise 1,60 metredir.
Roma Dönemi’nde Düden Çayı’nın maksimum debisi saniyede 94 metreküp, ortalama debisi ise saniyede 15-16 metreküp olarak hesaplanmıştır. Düdenbaşı’ndan Perge’ye 42 kotuyla gelen su, 40 kotlarında İyilik Belen Tepesi’nin batı yamacına iletilmiştir. Düden Çayı’ndan gelen kaynağın, su kemeri yardımıyla 225. metrede 90 derecelik bir açıyla Perge’ye doğru yönelerek 100 metre ileride yer altından Perge’nin kuzey-güney doğrultulu ana caddesi ile aynı yönde kuzeye doğru akarak kente girdiği tespit edilmiştir.
Kuzeyden surlar içine künkler ile gelen su, Helenistik batı kule içinde bulunan büyük su kanalı ile batıdaki kemerli girişin altından geçerek önce Güney Hamam’ın palaestrasına, sonrasında ise kentin diğer mekânlarına taksim edilmiştir. Günümüze oldukça sağlam ulaşan su kemeri üzerinde bulunan kireç tortuları, Kurşunlu-Perge arasında bulunan bir diğer su yolu kalıntısı olan Ahmet Ali Deresi Su Kemeri üzerinde bulunan tortular ile benzerlik göstermektedir.
Perge’den İyilik Belen’e ulaşan su kemeri iki kola ayrılmış; kuzeybatıya yönelen 800 metre uzunluğundaki kol İyilik Belen Tepesi eteklerindeki yerleşim alanlarına su dağıtımı yapmıştır. Su kemerinin doğuya yönelen diğer kolu ise tepenin güney ve doğu yamaçlarını dolanmaktadır. Yaklaşık 25 kilometrelik bu hat, Düdenbaşı-Perge su yolu hattının sonunu oluşturmaktadır. Perge’den elde edilen veriler ışığında, Roma İmparatorluk Dönemi’nde Gelin Düşen kaynağından getirilen suyun daha çok içme suyunda kullanıldığı, Düdenbaşı’ndan getirilen suyun ise tarımsal sulama işlevlerinde kullanıldığı düşünülmektedir.
İyilik Belen Tepe Antik Dönem Su Yolu Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
İyilik Belen Tepe Antik Dönem Su Yolu’na ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Galip Büyükyıldırım tarafından gerçekleştirilmiş olup “DSİ Antalya Tarihi Su Yapıları” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
