Ehmedek Kalesi; Antalya ili, Alanya ilçesi sınırları içerisinde, Alanya Kalesi’nin kuzey uç noktasında, yarımadanın karayla bağlantısı olan meyilli arazi üzerinde konumlanmaktadır. Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde inşa edilmiş küçük bir tahkimatın, 1227 yılında Selçuklu Devleti Dönemi’nde imar edilerek genişletilmesiyle ortaya çıkmış bir orta kaledir. Kale adının, Selçuklu Dönemi’nin ünlü inşaat ustası Ehmedek’ten (Farsçada “Küçük Ahmet”) geldiği düşünülmektedir.
Bazı araştırmacılara göre “ehmedek” sözcüğü, Çağatay lehçesindeki “açmedek” kelimesinden türemiştir. Bu kelime, Anadolu Türkleri tarafından zamanla “ahmedek” şeklinde telaffuz edilmiştir. “Açmedek”, müstahkem bir beldenin içerisindeki iç hisar anlamına gelmektedir. Anadolu’da “Ahmedek” adı verilen kalelerin, genellikle Doğu Roma (Bizans) Dönemi’nde var olan surların dış sınırına inşa edildiği görülmektedir. Bu durum, kelimenin “açmedek”ten türemiş olabileceği düşüncesini güçlendirmektedir. Anadolu Türklerinin bu kelimeyi Hz. Peygamber’in isimlerinden biri olan “Ahmed” ile ilişkilendirmesi, bu savunma yapılarına kutsiyet atfetme isteğinden kaynaklanmış olabilir. Selçuklu kaynaklarında “ahmedek” yerine yalnızca “ahmed” denmesi ve Osmanlı Dönemi’nde Ahmedek kalelerinin “padişah kal’ası” olarak kabul edilmesi, bu kutsiyetin izlerini taşımaktadır. Bu saygı nedeniyle, Osmanlı askeri geleneğinde bu kalelere at üzerinde girilmesi yasaklanmıştır.
Ahmedek kalelerinin kutsal olduğuna dair inanışın Selçuklulardan Osmanlılara miras kaldığı anlaşılmaktadır. Anadolu’daki diğer çağdaş örnekleriyle birlikte değerlendirildiğinde, Ahmedek kalelerinin Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde stratejik öneme sahip, son derece iyi korunan birer garnizon olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu kaleler, devlet hazinesinin ve cephanenin emniyetle saklandığı yerler olarak kullanılmış; bazı bölümleri ise zindan veya hapishane olarak değerlendirilmiştir.
Ehmedek Kalesi, dış yüzeyleri bombeli büyük kesme taşlardan yapılmış harçsız duvar örgüsüyle ön plana çıkan ve Helenistik Dönem sur kalıntılarının yoğun olarak bulunduğu bir alan üzerine inşa edilmiştir. Kaleye erişim; güney ve kuzeybatı yönlerinde yer alan, Helenistik Dönem’den itibaren varlığı bilinen iki kapı vasıtasıyla sağlanmaktadır. Bu yapı grubunun içinde, dıştan bakıldığında üç büyük ve yüksek kuleyi andıran, içeride ise farklı işlevlere sahip mekânların yer aldığı bir plan şeması görülür. Bu kompleks içinde sarnıçlar, küçük bir hamam ve tanımlanamayan çok pencereli mekânlar yer almaktadır. Yapı grubu, dışarıdan arazi topografyasına uygun bir biçimde kuzey ve doğu yönlerinden savunma amaçlı hendeklerle çevrilmiştir. Ehmedek Kalesi, 1999 yılında “Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı” olarak tescil edilerek koruma altına alınmıştır.
Ehmedek Kalesi Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Ehmedek Kalesi’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; bilgi levhasından derlenmiş olup Antalya Kültür Varlıkları Envanteri Projesi tarafından hazırlanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
