Kozağacı Asartepe (Toriaeum) Antik Dönem Yerleşim Yeri; Antalya ili, Korkuteli ilçesi sınırları içerisinde, Korkuteli’nin 40 kilometre güneybatısında, Kozağacı Mahallesi’nin 995 metre batısında yükselen Asartepe üzerinde Helenistik Dönem’de kurulmuş bir yerleşim yeridir. Kibyra’nın başını çektiği bir tetrapolisin (dörtlü şehir birliği) üyesi olan, sonradan Likya Birliği’ne bağlanan Balbura’nın egemenlik alanı içerisinde bulunan yerleşimin antik dönemdeki adı Toriaeum (Tyriaion)’dur. Yerleşimin kurulduğu ve yayılım gösterdiği bölge halk arasında “Çağman Asartepe” adıyla bilinmektedir.
Kozağacı Mahallesi’nin kuzey ucunda, harap olmuş ilginç ahşap evlerin yakınından başlayan kalıntılar dere boyunca devam eder; dere yakınlarında 20. yüzyılda kullanılmış bir değirmenin kalıntısı da bulunur; köyün içinden geçen akarsu kuzeydeki yaylalardan aldığı kaynaklarla beslenir. Yaklaşık 1.440 metre yükseklikte küçük bir köy yerleşimi olan Toriaeum, beş antik köyün oluşturduğu birliğin (pentakomia) başıdır. Balbura’ya bağlı olan yerleşim alanında ilginç yapı kalıntıları bulunmaktadır.
Antik yerleşimin arkasındaki dik yamaçta ise kayaların üzerine işlenmiş çok sayıda ikili, üçlü ve daha fazla insan grubunun bulunduğu kabartmalar ilgi çekmektedir. Kabartmalardaki yazıtlardan Helenistik Dönem’e ait olduğu anlaşılan bu eserler, olasılıkla onurlandırma anıtlarıdır. Kabartmalar doğal kaya bloğu oyularak stel şeklinde oluşturulmuştur; bazı kabartmalar sadece çelenk ve rozet taşır, bunlardan bir kısmı yazıtsızdır, bazıları ise düz bırakılmıştır.
Yamacın dik olan kuzey tarafında, dört ayrı adak kabartmasında atlı bir tanrı betimlemesi yer alır. Üç sahnede atlı dörtnala gitmekte, dördüncü sahnede ise yürür vaziyette, elinde sopaya benzer bir nesne tutmaktadır. Kabartmalardaki yazıttan anlaşıldığı kadarıyla betimlenen yerel tanrı olasılıkla “Mases” olmalıdır. Irmak yakınlarında bulunan başka bir yazıtta ise kutsal alanın İmparator Hadrianus Dönemi’nde pentakolianın katkısı ile bir vatandaş tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir.
Yerleşimin bulunduğu tepede, küçük bir vadinin içinde şelaleler yaparak akan bir dere vardır; bu şelalenin kuzeyinde, dereye bakan tepelerde yerleşim izlerine rastlanır. Bu kısımda duvar kalıntıları, yazıtlı taş blokları, doğal kayaya oyulmuş mezar oyukları ve pişmiş toprak kap parçaları yer almaktadır. Ayrıca Kozağacı’nın batı çıkışında, kara yolunun kuzeyindeki doğal kaya bloğunun üzerinde de kabartmalar bulunur; Kozağacı’ndaki kabartmalarda kaçakçılar tarafından yapılmış tahribatlar görülmektedir. Yerleşimin takriben 1 km batısında DSİ tarafından inşa edilmiş Çağman Göleti, 1,75 km doğusunda ise Kozağacı Göleti bulunmaktadır.
Kozağacı Asartepe (Toriaeum) Antik Dönem Yerleşim Yeri, 2009 yılında “I. Derece Arkeolojik Sit Alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Kozağacı Asartepe (Toriaeum) Antik Dönem Yerleşim Yeri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Kozağacı Asartepe (Toriaeum) Antik Dönem Yerleşim Yeri’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Erdal Yazıcı tarafından gerçekleştirilmiş olup “Likya Yollarında” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
