Çığlık Dedesi Türbesi; Antalya ili, Döşemealtı ilçesi sınırları içerisinde, eski tapu kadastro kayıtlarına göre Çığlık Mahallesi’nde bulunan, günümüzde Aydınlar Mahallesi sınırları içinde kalan; Çığlık Mahallesi’ni batı yönünde ana yola bağlayan eski ticaret ve göç yolu (Yeniceboğazı) üzerinde, halk arasında Çırpıklı (Çılpıklı) adıyla bilinen mezarlığın içerisinde yer alan, Döşemealtı’nın en eski ve tek türbesidir. Türbe, 2015 yılında hayırsever Mustafa-Meral Büyükkılıç çifti tarafından restore edilmiştir.
Çırpıklı (Çılpıklı) Mezarlığı’nda, “Tekke” olarak isimlendirilen birkaç metrekare genişliğindeki basit bir yapının içinde, kime ait olduğu bilinmeyen ancak yöre halkı tarafından kutsal kabul edilen bir mezar bulunmaktadır. Bu kabir, Döşemealtı’ndaki en eski ve tek türbe yapısıdır. Daha önce toprak duvarlı ve düz damla örtülü olan bu ziyaret yerinin etrafı, günümüzde taş duvarla çevrilmiş ve üstü beton dökülerek kapatılmıştır. Mezar taşındaki “Hüve’l-Bâkî (Ebedî olan O’dur/Tanrı’dır), Çığlık Köyünün Dedesi” yazısının anlattığından öte hakkında hiçbir bilgi bulunmayan bu meçhul kabrin dört ucunda, son yıllara kadar kutsal gün ve gecelerde mumlar yakılmış ve dualar edilmiştir. Dede’nin yattığı mezarlığın ortasından geçen yayla yolunu kullanan yolcular ile gelip geçenler; vücutlarının neresinde bir ağrı varsa elbisenin o bölgesine denk gelen yerinden bir parça kopararak mezarlıktaki ağaçlara bağlardı. Zamanında bu ağaçlar öyle çok çaputla dolardı ki ağaçların gövdesi ve yaprakları görünmez hâle gelirdi.
Türbe yapısının içinde yer aldığı bu eski mezarlıktaki sakızlak (çitlembik) ağaçlarına adak adayıp bez bağlama geleneğini, son olarak günümüzde artık hayatta olmayan yaşlı bir kadının üstlendiği anlatılmaktadır. Aktarılanlara göre bu yaşlı kadın; adak adayıp dilek tutan kadınların bezlerini, yalnızca kendisinin bildiği duaları okuyarak kendi eliyle bağlar, ardından adak sahibine “Arkana bakmadan git, aksi hâlde adağın kabul olmaz” diyerek onu evine veya köyüne gönderirdi. Kendisi ise bir süre daha mezarlıkta kalarak duaya devam eder, köye ancak ritüelini bitirdikten sonra yorgun argın dönerdi. Bu anlatılar, adeta bir “kadın şaman” figürünü tarif etmektedir.
Yine yöre halkının anlatımlarına göre, adak kurbanlarının türbenin önünde kesilmesi köklü bir gelenekti. Kurbanın kanı burada akıtılır; eti ya halka dağıtılır ya da pişirilerek köy halkının katılımıyla hep birlikte yenirdi. Örneğin Bıyıklılı Mehmet Akça’nın hanımı, ilk birkaç çocuğunu doğuma günler kala düşürmüştü. Karısının son hamileliğinde Mehmet Akça, yedeğine aldığı bir erkeçle (erkek keçi) Çığlık Köyü Dedesi’nin Çırpıklı Mezarlığı’ndaki kabrine gitmiş; burada erkeci kurban edip etini dağıtmış ve toplanan köylülerle birlikte dualar etmiştir. Günü geldiğinde çiftin sağlıklı bir kız çocuğu dünyaya gelmiş; o kız büyüyüp vakti geldiğinde evlenerek Mehmet Akça ve karısına torunlar vermiştir.
Çığlık Dedesi Türbesi Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
T.C. Vakıflar Genel Müdürlüğü
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Antalya Vakıflar Bölge Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz Kaplan’a aittir.
Çığlık Dedesi Türbesi’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Giray Ercenk tarafından gerçekleştirilmiş olup “Dünden Bugüne Döşemealtı ve Su Saklama Yapıları” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
