Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker Top Mevzileri; Antalya ili, Kemer ilçesi sınırları içerisinde, Kemer ilçe merkezinin 1,85 kilometre güneybatısında, halk arasında “Ağva Burnu” adıyla bilinen kıyı üzerinde yer almaktadır. Bu mevziler, İngiliz ve Fransız savaş gemilerini durdurmak amacıyla 1917 yılında Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker ve birliği tarafından oluşturulmuş tarihî top mevzileridir. Büyük bir askerî kahramanlıkla batırılan Paris II batığı, günümüzde Kemer Marina’nın 1-1,5 kilometre batısında, Ağva Burnu önlerinde 25-33 metre derinlikte yatmaktadır.
1916 yılı başlarında Çanakkale Cephesi’nin kapanmasıyla bu bölgede görevli İngiliz ve Fransız deniz gücüne ait bazı gemiler Doğu Akdeniz’e kaydırılmıştır. Bu savaş gemileri, başta Antalya kıyıları ve limanları olmak üzere birçok bölgeye abluka uygulamıştır. 1916 yılının ikinci yarısından itibaren Antalya kıyılarında dolaşan bu gemiler; birçok fabrikanın, binanın ve evin yanıp yıkılmasına yol açmış; halkta korkuya ve göçe neden olmuştur. Bu baskı ve abluka, bölgede kıtlık yaşanmasına da sebebiyet vermiştir. Öte yandan, kıyı şeridinde küçük çaplı taşımacılık yapan Türk deniz araçlarına, yelkenlilere ve teknelere top atışı yaparak bu araçları batırmış; halkın erzak ve iaşe ihtiyacını engellemişlerdir.
Başta Antalya olmak üzere tüm kıyı boyunca Türk gemilerine göz açtırmayan ve yerleşim yerlerini bombalayarak büyük yıkımlar yapan bu gemilere karşı Osmanlı Harbiye Nezareti, bazı tedbirler almaya karar vermiştir. Bölgedeki yıkımın önüne geçilmesi amacıyla Türk ve Alman askerlerinden oluşan bir birlik görevlendirilmiştir. Bu bataryaya komutan olarak Topçu Teğmen Mustafa Ertuğrul Aker atanmış ve bu görevlendirme ile birlikte bölgenin kaderi değişmiştir.
Çanakkale’de görev yapmış ve Akdeniz’e kaydırılmış olan İngilizlerin Ben-My-Chree adlı uçak gemisi; Kaş açıklarında, Teğmen Mustafa Ertuğrul Aker’in dirayetle yönettiği bir topçu atışı organizasyonu ile Meis Adası önlerinde içindeki dört uçakla birlikte batırılmıştır. Ayrıca bir torpido hasara uğratılmış; Meis Adası’nda bulunan iki Fransız topu ve bir telsiz istasyonu imha edilmiştir. 2 ve 26 Şubat 1917 tarihlerinde ise iki yelkenli gemi daha batırılmıştır.
Bu olaylar üzerine İngiliz ve Fransız deniz gücü, bölgeye yeni takviyelerle daha güçlü bir şekilde yüklenmeye başlamıştır. Osmanlı Harbiye Nezareti de Meis Adası’nın bir an evvel ele geçirilmesi emrini vermiştir. Bu amaçla bazı askerî faaliyetler yürütülmüş ancak istenilen başarı sağlanamamıştır.
Düşman gemilerinin bombardımanı şiddetlenince, bu gemilerin etkisini kırmak için yeni bir birlik oluşturulmuş ve batarya komutanlığına yine Mustafa Ertuğrul Aker atanmıştır. Hazırlık döneminin ardından birlik, Kemer’deki Ağva Burnu kıyısına yerleşerek düşman gemilerini beklemeye başlamıştır. Alınan istihbarat sonucu birkaç Fransız gemisinin yaklaşmakta olduğu öğrenilmiştir.
Gemilerin karadan top atışı ile batırılması için hazırlıklar tamamlanmış ve Ağva Burnu üzerine top mevzileri kazılmıştır. Fransız gemileri atış menziline girince muharebe başlamış; 13 Aralık 1917 tarihinde Fransızlara ait Paris II adlı gemi isabetli atışlarla batırılmıştır. Diğer gemi kaçmayı başarmıştır. Bombardımandan kaçan Alexandra adlı gemi ise 8 Mart 1918 tarihinde bir kayığa yerleştirilen dinamitlerin patlatılmasıyla (tuzak yöntemiyle) batırılmıştır. Böylece Fransızlar, iki önemli savaş gemisini kaybetmiş; bu kayıplar düşman kuvvetlerinin moralini ve itibarını ciddi şekilde zedelemiştir.
Mustafa Ertuğrul Aker, dünya tarihinde top ateşiyle uçak gemisi batıran tek topçu subayı olmasının yanı sıra, insani yaklaşımıyla da öne çıkmıştır. Paris II batırıldıktan sonra gemi mürettebatını kurtarmış; başta geminin kaptanı Rollin olmak üzere tüm esirlere nezaketle davranmıştır. Kaptan Rollin’in ricası üzerine, gemi batarken kurtarılan köpeği Mastik’i sahiplenmiş ve Kurtuluş Savaşı sonrasında da bu köpeğe bakmaya devam etmiştir.
Mustafa Ertuğrul Aker’in ününü duyan bir İngiliz komutan, Mondros Mütarekesi sonrası silahları teslim almaya geldiğinde; “Sizin gibi bir komutanın silahını almayı askerî şerefe aykırı sayarım.” diyerek silahlarına ve dört topuna el koymamıştır. Bu dört top, Kurtuluş Savaşı başladığında Millî Kuvvetlerin elindeki en önemli silahlardan biri olmuştur.
Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker Top Mevzileri; millî tarih ve askerî harp tarihi açısından taşıdığı büyük önem ve tarihî olaylara tanıklık etmesi nedeniyle 2011 yılında “tarihî sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.
Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker Top Mevzileri Öznitelik Bilgileri:
Yetkili ve Sorumlu Kurumlar:
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü
Telif Hakları ve Kaynakça:
Bu sitede yer alan Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarına ilişkin tüm görsel içeriklerin (fotoğraflar dâhil) telif hakları, Orhan Deniz KAPLAN’a aittir.
Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker Top Mevzileri’ne ilişkin araştırma sonuçları, veri ve değerlendirmeler; Suat Akgül tarafından gerçekleştirilmiş olup “I. Dünya Savaşı’nda Antalya Kıyı Muharebeleri ve Bir Türk Subayının Başarıları” adlı eserden alıntılanmıştır.
antalyakulturenvanteri.com bünyesinde yer alan yazılı ve görsel içerikler, hak sahiplerinin izni olmaksızın çoğaltılamaz, kopyalanamaz ve dijital ya da basılı hiçbir ortamda yayımlanamaz.
Not: Bu metin, mevcut veriler doğrultusunda hazırlanmış olup, yeni araştırma sonuçlarına göre güncellenebilir.
Fotoğraflar:
